از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

مروری بر مطبوعات دوره قاجار
با انتشار روزنامه كاغذ اخبار، به مديريت ميرزا صالح شيرازي كازروني در سال 1252ق. در دورة محمد شاه قاجار، حيات روزنامه نگاري ايران به معناي امروزي آغاز گرديد. اين روزنامه سه سال منتشر شد و پس از آن تا آغاز دورة ناصري نشريه‌اي در ايران منتشر نشد.
 در دورة ناصري پايه گذار و باني انتشار روزنامه، امير كبير بود. وي با آگاهي از روحيات شاه، به شكلي كه وي به اين نهاد اطلاع‌ رساني حساس نشود، آن را به سامان رساند. مطالب مندرج در روزنامه‌هاي دورة ناصرالدين شاه، به خصوص روزنامه هاي دولتي نظير ايران و اطلاع، چيزى فراتر از شرح شكار شاه و اخبار دربار نبود. از اواخر حكومت ناصرالدين شاه، روشنفكران ايرانى با چاپ روزنامه‌هاي فارسى زبان در خارج از ايران و با مضامينى چون درخواست قانون، آزادى و عدالت، مردم را با افكار انقلابى آشنا كردند و زمينه ساز انقلاب مشروطه شدند. از جمله اين روزنامه‌ها مي‌توان به روزنامة اختر، چاپ استانبول، قانون «ميرزا ملكم خان» در لندن، حبل المتين «مويدالاسلام» در كلكته، عروه الوثقى «سيدجمال الدين اسد آبادي» در پاريس و روزنامه‌هاى حكمت، ثريا و پرورش در قاهره، اشاره كرد.
در دورة مظفرالدين شاه، مطبوعات از آزادى بيشترى برخوردار شدند. در اين دوره، علاوه بر روزنامه‌هاى چاپ خارج كه اينك آزادانه‌تر به فعاليت مى‌پرداختند، ده‌ها روزنامه هفتگى، ماهانه و روزانه نيز منتشر شد. در اين دوره شاهد انتشار دو گروه روزنامه هستيم، يك گروه، روزنامه‌هاى دولتى كه وزارت انطباعات آنها را منتشر مي‌كرد و گروه ديگر روزنامه‌هاى غيردولتى. با وجود  نشر روزنامه‌هاى غيردولتى در اين دوره، روزنامه‌ها همچنان گرفتار تفتيش و بازرسى وزارت انطباعات بودند. به دنبال گسترش مطبوعات، انجمن‌هايى كه از مدت‌‌ها قبل توسط مشروطه طلبان برپا شده بود، با نشر روزنامه‌اى ويژة خود، گزارشى از افكار و عملكردهاى خود ارائه مى‌دادند، انجمن‌ها مركز تهيه مقالات انقلابى روزنامه‌ها و همچنين مجمعى براى تفسير و تعبير نوشته‌هاى مطبوعات بودند، در مقابل روزنامه‌ها نيز وسيله ترويج و توسعه انجمن‌هاى سرى به شمار مى‌رفتند.
نقش مطبوعات در تشويق افكار عمومي به قانون طلبي و مبارزه با استبداد به حدي بود كه آن را ركن چهارم مشروطه لقب دادند. در زمان صدور فرمان مشروطه در تهران نشريه‌هاى ايران، اطلاع، تربيت، ادب، شاهنشاهى، مجموعه اخلاق، در تبريز حديد و كمال و در بوشهر مظفرى منتشر مى‌شد. اما يك سال پس از اعلام حكومت مشروطه، در سال ۱۳۲۵ق. شمار روزنامه‌ها به هشتاد و چهار روزنامه رسيد. آنها نه تنها در تهران، بلكه در شهرستان‌هايى همچون: تبريز، رشت، اصفهان، مشهد و بوشهر نيز چاپ
مي‌شدند. در تهران نخستين روزنامه پس از مشروطه «مجلس» بود. پس از آن، روزنامه‌هاى ديگرى همچون وطن، مساوات، نسيم شمال، آينه غيب نما، آدميت، كوكب درّى، نامه حقيقت، روح القدس و صوراسرافيل و ...به چاپ رسيدند.
در زمان محمدعلي شاه، در حالي كه هنوز يك ماه از سلطنت او نگذشته بود، تشكيلات اداري دگرگون شد. در اين دگرگوني، وزارت انطباعات براي هميشه منحل و وظايف آن به وزارت علوم و معارف، واگذار گرديد. در اين دورة تمام روزنامه‌هاي آزاد تعطيل شدند و اين وضع سيزده ماه، ادامه يافت تا اينكه مشروطه خواهان، موفق به فتح تهران و بركناري محمد علي شاه شدند. پس از آن روزنامه‌ها دوباره شروع به انتشار كردند.
پس از سقوط محمد علي شاه، احمد شاه جانشين وي شد. دوران حكومت وي از دوران‌هاي پر فراز و نشيب براي مطبوعات ايران است. چون وي 13 سال سن داشت، مطابق قانون اساسي ادارة امور به طور موقت، به نائب السلطنه سپرده شد. در اين زمان، روزنامه نگاران مهاجر به كشور برگشتند و باري ديگر بازار روزنامه نگاري رونق يافت. 
از ديگر رويدادهاي مهم مطبوعات كشور در دورة احمد شاه مي‌توان به : تأسيس روزنامة رسمي كشور بر اساس مصوبة مورخ 14 شوال 1328 ق. مجلس شورا، توقيف كلية جرايد سياسي در كابينة مستوفي الممالك، توقيف مطبوعات در كابينة صمصام الدوله در پي اولتيماتوم‌هاي روسيه و انگليس، مبارزة مطبوعات با انعقاد قرارداد 1919 و در پي آن توقيف، حبس، تبعيد و ترور برخي روزنامه نگاران، توقيف كلية مطبوعات و دستگيري ده‌ها روزنامه نگار به دنبال كودتاي سوم اسفند 1299، تشكيل شوراي عالي معارف براي رسيدگي به امور مطبوعات و مصوبة شوراي عالي معارف دربارة بررسي و تفسير قانون مطبوعات،  اشاره كرد.
اين سند تصويري ندارد