از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

اسناد بلدیه به مناسبت یکم فروردین 1300 اعلام تشکیل بلدیه در تهران
ايران، داراي قدمتي ديرينه در تاريخ شهرنشيني جهان است. شهرنشيني، با تشكيل حكومت مادها آغاز شد و در دوره‌ي هخامنشيان و سلوكيان نيز، گسترش يافت؛ اما بيش‌تر شهرهاي دوره‌ي باستان در زمان ساسانيان به وجود آمد. در دوره‌ي اسلامي نيز، به دليل گسترش چشمگير داد و ستد، شهرنشيني رونق فراوان يافت.
درباره‌ي چگونگي مديريت شهري در ايران باستان، بويژه در دوران پيش از اسلام، اطلاعات كافي و دقيقي در اختيار نيست. با اين حال، آگاهي ما از گستردگي و عظمت شهرهاي باستاني ايران مانند هگمتانه، شوش، سيلك و شهر سوخته، اين موضوع را روشن مي‌سازد كه زندگي در آن شهرها، بدون وجود دستگاه منظم اداره‌كننده‌ي شهر امكان پذير نبوده‌است.
اما درباره‌ي چگونگي اداره كردن شهرها در دوره‌ي اسلامي، اطلاعات كافي در دست است. با فروپاشي تشكيلات سياسي ساسانيان، شيوه‌ي اداره كردن شهرهاي كشور نيز دست‌خوش تغييرات بسياري گرديد و قوانين اسلامي وارد زندگي شهري ايران شد. تشكيلات مديريت شهري را در اين دوران، مي‌توان به چهار گروه زير تقسيم كرد: الف - امور اداري، سياسي و امنيتي شهر و منطقه‌ي تحت نفوذ آن كه بر عهده‌ي حاكم يا امير شهر بود؛ ب - امور اجتماعي، اقتصادي و خدماتي كه برعهده‌ي رئيس شهر، كلانتر و كدخدايان محله‌ها بود؛ ج - امور انتظامي شهر كه عسس و داروغه عهده‌دارش بودند؛ د - امور قضائي كه مسئوليتش با قاضي‌ها بود.
در دوره‌ي قاجار، به دستور ناصرالدين‌شاه، با تشكيل اداره‌اي موسوم به احتسابيه - كه داراي دو شعبه‌ي احتساب و تنظيف بود - ساماندهي امور شهري وارد دوره‌ي جديدي شد. با پيروزي مشروطيت در سال 1285ش.، به دليل مشكلات متعددي كه در اداره‌ي امور شهرها در زمينه‌هائي مانند بهداشت شهري، آبرساني و ... وجود داشت، نمايندگان مجلس اول درصدد تدوين قانوني براي اداره‌ي امور شهرها برآمدند. از اين رو، قانون بلديه در تاريخ نوزدهم خرداد 1286 ش. به تصويب نمايندگان مجلس رسيد. هدف از تأسيس بلديه، تأمين منافع شهرها و رفع نيازهاي شهرنشينان اعلام شد. در اين قانون، تشكيل انجمن بلديه پيش‌بيني شده‌بود كه اعضاي آن را مردم انتخاب مي‌كردند. با آن‌كه انجمن‌هاي بلدي اقدام‌هائي را در سطح شهرها انجام دادند ولي درعمل تشكيل اداره‌ي بلديه و انجمن به صورت قانوني با مشكلات بسياري روبه رو شد. با توجه به شرايط نامناسب سياسي بعد از پيروزي مشروطه و چالش‌ها و تقابل‌هاي دولت و مشروطه‌خواهان بر سر مسائل مختلف، اقدام‌هاي اصلاحي بلديه تحت تأثير اين عوامل قرارگرفت. در كنار اين عوامل، كمبود بودجه و درآمدهاي مالي بلديه و ضعف عملكرد اعضاي انجمن‌هاي بلدي، در كاهش كارآئي آن مؤثر بود. درواقع با توجه به شرايط و فضاي سياسي كشور در اوايل مشروطيت، حمايت جدي از تشكيل بلديه‌ي قانوني انجام نگرفت. تأثيرگذاري اين عوامل به حدي بود كه با وجود تلاش‌هاي صورت‌گرفته، بلديه به مفهوم قانوني در اوايل مشروطه شكل نگرفت؛ چنان كه اولين بلديه‌ي قانوني در تهران در 1289 يعني نزديك به سه سال پس از تصويب قانون تأسيس بلديه در مجلس شوراي ملي، شكل گرفت. اولين بلديه‌ي قانوني تهران، به هنگام نيابت سلطنت عضد‌الملك قاجار (رئيس ايل قاجار)، به رياست دكتر خليل‌خان اعلم‌الدوله‌ي ثقفي تأسيس شد. اين اداره، مقابل سبزه‌ميدان، در محلي به نام خِيام‌خانه يا چادرخانه استقرار يافت.
اداره‌ي بلديه، بعدها زير نظر وزارت داخله انجام وظيفه مي‌‌كرد. وظيفه‌ي عمده و اساسي بلديه در تهران قديم و در زمان عضدالملك، سنگفرش كردن چندين خيابان بود با نظافت خيابان‌ها و كوچه‌هاي دارالخلافه. در جريان نخستين اقدام‌هائي كه انجمن بلديه انجام داد، ضعف‌هاي آشكاري مشاهده شد. به همين خاطر نمايندگان مجلس، درصدد اصلاح قانون بلديه برآمدند. در همين راستا، در سال1290ش. با پيشنهاد دولت مبني بر انفصال انجمن‌هاي بلدي، موافقت كردند. اين موضوع به معناي نسخ قانون بلديه نبود بلكه براي اصلاح قانون بلديه و افزايش ميزان كارآئي انجمن‌هاي بلدي، چنين تصميمي گرفته شد. اداره‌ي بلديه، همچنان براساس قانون به كار خود ادامه داد. با وجود اين‌كه دولت كوشيد بلديه را به خود وابسته كند، ولي اين كار تا كودتاي 1299 عملي نشد. پس از كودتاي 1299 و روي كارآمدن دولت سيدضياءالدين طباطبائي و تسلط دولت بر تمامي امور، نخست‌وزير براي رسيدن به اهدافش، تصميم گرفت تا نهادهاي مستقل را مانند بلديه به دولت وابسته كند. از اين رو، با تدوين نظامنامه‌اي در هيئت دولت در سال 1300ش. اداره‌ي بلديه وابسته به دولت شد و بدين‌سان، تحولات آن تحت تأثير تصميم‌هاي قدرت سياسي قرارگرفت. براساس اين نظامنامه، رياست تشكيلات بلديه‌ي تهران، زير نظر رياست وزرا قرارگرفت و نخست‌وزير از طرف خود كفيلي براي اداره‌ي بلديه تعيين مي‌كرد. ضمناً در همين سال ساختمان مركزي بلديه به ميدان سپه انتقال يافت. با روي كارآمدن رضاشاه، روند تمركزگرائي دولت با شدت بيش‌تري دنبال شد و از همين رو، دولت در 30م ارديبهشت 1309 قانون جديدي براي تشكيلات بلديه تصويب‌كرد. هرچند مطابق اين قانون تشكيل انجمن بلديه پيش‌بيني شده‌بود، ولي نظامنامه‌ي انجمن‌هاي بلدي طوري تدوين شده‌بود كه دست دولت در نحوه‌ي اداره‌ي آن آزاد بوده و طبق هدف‌هاي دولت كار مي‌كرده‌است. همچنين، رئيس بلديه را وزارت داخله انتخاب مي‌كرده‌است. درواقع هدف دولت، اين بود كه انجمن بلديه به عنوان بازوي كمكي‌اش در اجراي طرح‌هاي شهري باشد نه اين‌كه با اظهار نظرها مشكلي براي دولت ايجاد كند.
در سال 1308 در تهران چهار شعبه‌ي بلديه به نام بخش، در چهار نقطه‌ي شمال، جنوب، شرق و غرب تشكيل گرديد. در سال 1315ش. تعداد بخش‌ها به هشت رسيد. بعلاوه، در شهرري و شميران هم دو بخش عهده‌دار وظايف شهرداري شد. در سال 1319، براي آن‌كه بخش‌هاي مذكور تا حدي استقلال و آزادي عمل داشته باشند، به چهار برزن كامل تبديل گرديدند كه هر يك، وظيفه‌ي شهرداري را در برزن خود انجام مي‌دادند. در سال1325ش. شمار برزن‌ها به 16 افزايش يافت. با روي كار آمدن محمد‌رضاشاه، روال كار شهرداري به همان ساختار پيشين تا 1328 ادامه يافت.
بازه‌ي زماني اسناد ارائه‌شده در اين نمايشگاه مجازي، سال‌هاي 1288تا 1325ش. را در بر مي‌گيرد.
اين سند تصويري ندارد