از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

سالروز درگذشت دکتر محمد معین
سيزدهم تيرماه، مصادف با سالگرد درگذشت «محمد معين»، استاد دانشگاه تهران و پدر فرهنگ فارسي است. او، در روز نهم ارديبهشت‌ماه سال 1297ش. در محله‌ي زرجوب شهر رشت به دنيا آمد. شش‌ساله بود كه نخست مادرش، طلعت و شش روز بعد پدرش، ابوالقاسم را از دست داد و تحت سرپرستي پدربزرگش محمدتقي معين‌العلما قرارگرفت كه از روحانيان مورد احترام زادگاهش بود.
سيزده‌ساله بود كه پدربزرگش را نيز از دست داد و تحصيلات ابتدائي و متوسطه را در مدرسه‌ي شماره‌ي يك رشت به پايان رساند.
سپس براي ادامه‌ي تحصيل به تهران آمد و دوره‌ي دوم متوسطه را در دارالفنون تهران گذرانيد. در دوران تحصيل، هميشه شاگردي برجسته و ممتاز به شمار مي‌رفت. زيرا علاوه براستعدادي كه در ادبيات فارسي داشت، در عربي نيز داراي معلومات و اطلاعاتي بود كه حتا معلمان و استادانش را به حيرت مي انداخت. در سال 1313، در شانزده سالگي كارشناسي ادبيات فارسي و فلسفه و علوم تربيتي را از دانشگاه تهران گرفت و موضوع رساله‌ي او - كه به زبان فرانسه نوشته‌شد - «لوكنت‌ دوليل‌ و مكتب‌ پارناس‌» بود. در سال 1314 پس از فراغت از تحصيل و انجام خدمت نظام، به رياست دانشسراي مقدماتي اهواز منصوب شد. سپس رياست دانشسراهاي وزارت فرهنگ (آموزش و پرورش فعلي) را به عهده گرفت و در همان زمان توانست دوره‌ي روانشناسي عملي، خط‌شناسي، قيافه‌شناسي و مغزشناسي را به صورت مكاتبه‌اي در آموزشگاه روانشناسي بروكسل بلژيك بگذراند و تصديق‌نامه‌ي آن‌ها را كسب كند. در سال 1321 در 24 سالگي با نوشتن رساله‌ي «مزد يسنا و تأثير آن در ادبيات فارسي»، اولين كسي بود كه در ايران به دريافت دانشنامه‌ي دكتراي ادبيات فارسي نايل شد. بعد از گرفتن دكترا، به عنوان استاد كرسي «تحقيق در متون ادبي» دانشكده‌ي ادبيات دانشگاه تهران و استاد در دانشسراي عالي، سرگرم تحقيق و تدريس شد. در سال 1324 طبق تصويب مجلس شوراي ملي و توصيه‌ي علامه قزويني، همكاري با علامه‌دهخدا را در تنظيم لغت‌نامه آغازكرد و معاون او در كار لغت‌نامه شد و پس از وي، رياست سازمان لغت‌نامه را به عهده گرفت و با كمال دقت، در انتشار اين اثر كوشيد.
دكترمحمدمعين، به زبان‌هاي اوستائي، پارسي باستان، پهلوي، عربي، فرانسوي، انگليسي، آلماني، لاتيني و سانسكريت، آشنائي داشت و در مسافرت‌هاي متعدد، از مؤسسات فرهنگ‌نويسي كشورهاي ديگر مانند لاروس در پاريس و بروكهاوس در ويسبادن ديدار كرد و از نزديك، با روش كار آنان آشنا شد و در ملاقات با نويسندگان، شاعران، منتقدان و هنرمندان رشته‌هاي مختلف استفاده‌ها برد و يادداشت‌ها برداشت. مدتي نيز در موزه‌هاي كشورهاي مختلف، (آمريكا، انگلستان، فرانسه، سوئيس، آلمان، هلند، ايتاليا، سوئد، فنلاند، روسيه و كشورهاي ديگر)، به مطالعه و يادداشت‌برداري پرداخت و پس از تهيه‌ي مواد پايه و صرف بيش از نيمي از عمرخود در تحقيق و تتبع در باره‌ي زبان فارسي، به تدوين فرهنگ فارسي كنوني به نام «فرهنگ فارسي معين»، همت گماشت.
«فرهنگ فارسي» در 6 مجلد است كه 4 مجلد از اين فرهنگ، شامل واژگان زبان فارسي و 2 مجلد آخر آن، اعلام است.
فرهنگ فارسي معين، نخستين فرهنگي است در زبان فارسي كه با روش جديد و با آوانگاري دقيق و شناسنامه‌ي دستوري واژه‌ها و ريشه‌شناسي تدوين شده‌است. علاوه بر اين، اصطلاح‌هاي علمي را نيز در بردارد و به‌ويژه در زمينه‌ي دانش گياه‌شناسي، اطلاعات بسياري در باره‌ي گياهان در اختيار خوانندگان مي گذارد.
از آثار تأليفي معين، مي‌توان از «ستاره‌ي ناهيد» يا «داستان خرداد و امرداد»، «يوشت فريان مرزبان‌نامه (به فارسي و روسي)»، «يادنامه‌ي پورداوود»، «برگزيده‌ي شعر فارسي (دوره‌ي طاهريان، صفاريان، سامانيان و آل بويه)، «قاعده‌هاي جمع در زبان فارسي»، «مزد يسنا و ادب پارسي (در دو جلد)»، «برگزيده‌ي نثر فارسي(دوره‌هاي سامانيان و آل بويه)»، «مفرد و جمع»، «تحليل هفت پيكر نظامي»، «اسم جنس»، «حافظ شيرين‌سخن در دوجلد» و «مجموعه‌مقالات (در دوجلد)» ياد كرد.
تصحيح‌هاي او، شامل «برهان قاطع ( در 5 جلد)» ، «دانشنامه‌ي علائي ابن سينا»، «چهار مقاله‌ي نظامي عروضي»، «جامع‌الحكمتين ناصر خسرو»، «شرح قصيده‌ي فارسي خواجه ابوالهيثم»، «مجموعه‌اشعار دهخدا»، «جوامع‌اشعار دهخدا»، «جوامع الحكايات و لوامع‌الروايات محمد عوفي»، «ابهرالعاشقين روزبهان بقلي شيرازي» و «حواشي بر اشعار خاقاني» است و ترجمه‌‌هاي او نيز عبارت‌اند از: «روانشناسي تربيتي»، «كتبيبه‌هاي پهلوي»، «خسرو كواتان و ريدك وي» و «ايران از آغاز تا اسلام».
معين، در دوران فعاليت خود نشان‌ها و افتخاراتي كسب كرد كه از آن ميان: نشان درجه‌دوم علمي در سال 1316، نشان درجه‌دوم علمي در سال 1321، نشان درجه‌دوم سپاس در سال 1327، نشان لژيون دونور، دريافت جايزه‌ي Tambour در سال 1322، دريافت نشان هنر و ادبيات از دولت فرانسه در سال 1340، دريافت نشان Order des palmes Academiques از ژنرال دوگل، رئيس جمهور فرانسه، نام بردني است.
اثر ديگري كه از زنده‌ياد معين در اين‌جا نام بايد برد، «چهار مقاله‌ي نظامي عروضي» است كه از متون معتبر قرن ششم به شمار مي رود. او، اين كتاب را به وجهي عالي تصحيح كرده و مشكلات آن‌را در حاشيه و نيز در پيوست‌ها، بتفضيل يادآور شده‌است؛ به گونه‌اي كه حواشي و تعليقات پيوست‌هاي استاد معين بر چهار مقاله، چندين برابر متن اصلي كتاب است.
اين سند تصويري ندارد