از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی به مناسبت 21 تیر 1314ش., سالروز قیام مسجد گوهرشاد

شاید بتوان قیام گوهرشاد مردم خراسان در سال 1314ش. را،  اولین رویداد مهم تاریخی در مورد مقابله با مدرنیتة مستبدانه و در عین حال ظاهری و سطحی عصر دانست.
   رضا خان که با دیدار امان الله خان پادشاه  غربگرای افغانستان در تهران، و ملاقات با آتاتورک در استانبول به شدت تحت تأثیر ایده های غربگرایانة آنها قرار گرفته بود و از طرفی هم چون پایه های حکومت خود را تثبیت شده می دید برای حل این مشکل، دست به اقداماتی از جمله تغییر لباس، کلاه و بالاخره کشف حجاب زد که هر کدام از این اقدامات فصل پر ماجرایی از تاریخ ایران گردید.
  پس از بازگشت شاه از سفر ترکیه، به این نتیجه رسید که کلاه لبه دار معروف به کلاه پهلوی، چنانکه باید مدرن نیست. از این رو، فرمانی صادر کرد تا همه کلاه شاپو، که در آن زمان دوره در اروپا و آمریکا متداول بود، به سر بگذارند.
   در مشهد دستور  العمل اجباری کلاه شاپو ونحوة اجرای آن  میان دو قدرت موجود در خراسان اختلاف نظر وجود داشت؛ فتح الله پاکروان، استاندار خراسان، معتقد بود که در مقابل مردم باید اعمال قدرت نمود و به زور و سرنیزه مردم را وادار ساخت که از کلاه فرنگی استفاده کنند؛ قدرت دیگر خراسان محمد ولی اسدی، نایب التولیة آستان قدس رضوی بود. این شخص که تا حدی رفتار مردم پسند داشت و با علما در رفت و آمد بود، عقیده داشت که مشهد یک شهر مذهبی است و مردم از روحانیان پیروی می کنند، پس برای احتراز از هرگونه حادثه ای نباید متوسل به جبر و زور شد.
   سرانجام نظر پاکروان غالب شد و مأموران شهرباني قيام مردم را سركوب كردند و در اين ميان شمار زيادي شهيد، زخمي و بازداشت  شدند. در نتیجة اقدامات شهربانی، شيخ محمد تقي بهلول، که مردم را از استعمال کلاه فرنگی برحذر می داشت، مورد تعقیب قرار گرفت و فرار کرد. اگر چه نامة شیخ محمد تقی بهلول با واقعة گوهرشاد گره خورده بود اما زمینه های این قیام از قبل فراهم شده بود و علمای مشهد در نشست ها و جلسات خود، مقابله در مقابل اقدامات رضاخانی را هشدار داده بودند. سفر مرحوم آیت الله قمی به تهران برای مذاکره با رضا شاه که منجر به بازداشت او شده بود، در راستای همین زمینه ها وانگیزه ها تلقی می شود.
   واقعة مسجد گوهرشاد که در پی اعتراض علماو مردم مشهد به مسألة کشف حجاب و لباس متحد الشکل و رواج بی بند و باری در مجالس و محافل رسمی و بازداشت مرحوم آیت الله  العظمی قمی توسط دولت پهلوی رخ داده بود یادآور  ددمنشی روس ها در هجوم به آستان قدس رضوی (ع) در سال 1330ق. بود.
   قیام مسجد گوهر شاد چند روز به طول انجامید اما چند ساعت پس از رویداد، گوهرشاد بازداشت مخالفان شروع شد. عدة زیادی ار علما مخفی و عده ای   از جمله شيخ محمد تقي بهلول فراری، شدند. گفتني است كه، در مشهد و شهرهای اطراف آن، کسانی که در این قیام حضور فعال داشتند به تهران، سمنان و شاهرود تبعید شدند و به زندان افتادند. عده ای نیز، برای مصون ماندن از ظلم و تعدی دستگاه پلیسی، راهی سایر کشورها و شهرهای دور و نزدیک شدند.
   بهلول نیز که به افغانستان گریخته و مدت ها در آنجا زندانی بود، در سال 1325ش. طی نامه ای که به سبزوار فرستاد، در خواست آزادی خود را نمود که با وی موافقت نشد. عده ای هم که به سمنان تبعید شده بودند تا سال 1317ش. در سخت ترین وضع به سر می بردند تا اینکه سرانجام آزاد شدند.
قیام مسجد گوهرشاد با کشتار ناجوانمردانه مردم و دستگیری علما و روحانيان مشهد سرکوب شد. اما خاطرة آن در ذهن مردم ایران باقی ماند و ماهیت حکومت دست نشانده رضا خانی را برای مردم آشکار نمود.
اداره كل خدمات آرشيوي(گروه ارتباطات آرشیوی) به مناسبت سالروز واقعة مسجد گوهرشاد در 21 تیر 1314ش. نمایشگاهي مجازي، شامل 25 عنوان با معرفی 37 برگ سند آماده و در وبگاه سازمان تقدیم به علاقه‌مندان نموده است.

 صفحه 1 از 3
Show full size image.
تعداد بازديد اين سند : 422