از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه کمپانی نفت جنوب (شرکت نفت ایران و انگلیس)، به مناسبت 29م اسفند، سالروز ملی شدن صنعت نفت
مظفرالدين شاه، در سال 1901م. امتياز اكتشاف نفت و گاز را، به ويليام ناكس دارسي، واگذار كرد. اما دارسي، پس از سه سال كوشش بي‌ نتيجه و تحمل مخارج سنگين، در صدد فروش امتياز برآمد. در آن ميان دولت انگلستان، با كمك بخش خصوصي آن را خريداري كرد. از اين رو، در سال 1905 شركت جديدي به نام «سنديكاي امتيازات»، تأسيس گرديد.
در 14 آوريل 1909، شركت ديگري به نام شركت نفت ايران و انگليس، با سرماية دو ميليون استرلينگ تشكيل و جانشين «سنديكاي امتيازات» شد.
در سال 1913م.، دولت انگليس تصميم گرفت طرح «لرد فيشر» را، براي تبديل سوخت كشتي‌هاي انگليسي از زغال سنگ به نفت، به مرحلة اجرا در آورد. پس از بررسي لازم و اطمينان از بسنده بودن منابع نفتي ايران در تأمين نفت مورد نياز درياداري انگليس، در تاريخ 20 مي 1914، قراردادي با شركت نفت ايران و انگليس، منعقد كرد كه به موجب آن، دولت انگلستان با دوميليون و دويست هزار ليره سرمايه‌گذاري و تصاحب 51% سهام شركت، بزرگ‌ترين سهامدار آن و داراي حق نظارت كامل بر شركت گرديد.
اين اقدام، شركت نفت ايران و انگليس را، به صورت بازوي پر قدرت سياسي، اقتصادي و راهبردي انگلستان و ابزار مستمر نفوذ بريتانيا در ايران و منطقه و دفاع از منافع خود حتا در هندوستان در آورد.
اولين اختلاف ميان دولت ايران و شركت نفت ايران و انگليس، در طي سال‌هاي جنگ جهاني اول بروز كرد. خرابكاري آلماني‌ها در خطوط لوله، دولت انگلستان را واداشت تا از ايران خسارت بطلبد.
مسئلة مورد اختلاف ديگر، درخواست دولت ايران بود مبني بر پرداخت 16 در صد از منافع خالص ساليانه شركت‌هائي كه صاحب امتياز براي انتفاع از امتياز تأسيس مي‌كرد. پس از مذاكرتي چند، به موجب قرارداد «آرميتاژ اسميت» با كمپاني نفت، در ظاهر دو مورد اختلاف به نحو رضايت‌بخشي حل شد.
پس از جنگ جهاني اول، شركت نفت ايران و انگليس، در صدد تمديد قرار داد بر‌آمد و پس از مذاكرات مفصل، سرانجام روز هفتم خرداد 1312/28 مي 1933، قراردادي استعماري براي غارت نفت ايران، ميان كمپاني‌ و رژيم پهلوي به امضا رسيد. آن قرارداد، در 26 ماده، در دورة نهم مجلس شوراي ملي، به تصويب رسيد. پس از آن، رضاشاه دستور داد ديگر نه از نفت و نه از قرارداد، هيچ‌ بحثي در محافل دولتي و غيردولتي، مطبوعات و دوره‌هاي بعدي مجلس، به ميان نيايد.
تفاوت قرارداد 1933، با قرارداد «ويليام دارسي‌»، در اين بود كه در قرارداد «دارسي‌»، كلية اموال و امكانات شركتي كه به منظور بهره‌برداري از امتياز تأسيس مي‌شد، به دولت ايران تعلق داشت، ولي در قرارداد 1933، همة اين دارائي‌ها متعلق به انگليسي‌ها بود. اين قرارداد، تا 20 سال پس از بسته شدن بر قرار بود و تنها در كشاكش رويدادهاي نهضت ملي شدن صنعت نفت بود كه از اعتبار ساقط شد.
اداره‌كل اطلاع‌رساني و ارتباطات (گروه ارتباطات آرشيوي)، به مناسبت 29 اسفند سالروز ملي شدن صنعت نفت، اسنادي از فعاليت و عملكرد كمپاني نفت جنوب (شركت نفت ايران و انگليس)، شامل 11 عنوان در قالب 11 برگ برگزيده است كه به صورت مجازي در وبگاه سازمان، تقديم علاقمندان به حوزة سند مي‌شود.




Show full size image.
تعداد بازديد اين سند : 1764