از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی «حج در آئینة اسناد دورة قاجار»، به مناسبت فرا رسیدن ماه ذی‌الحجه و موسم حج؛
حج از فروع اسلام و يكي از سنت¬هاي ابراهيمي و بزرگ¬ترين اجتماع سالانة مسلمانان و از واجبات قرآني براي افرادي است كه شرايط لازم براي انجام آن را دارند. به همين دليل هر سال با فرا رسيدن ماه ذي‌الحجه، مسلمانان جهان براي انجام آن عازم مكه مي¬شوند. ايرانيان نيز در همة ادوار تاريخ در تلاش بودند همانند ساير هم دينان خود در كشورهاي اسلامي و تحت هر شرايطي در اين گردهمايي بزرگ شركت كنند. اين روند در دورة قاجار نيز ادامه داشت و ايرانيان با وجود مشكلات و سختي راه، قدم در اين سفر مي¬نهادند.
در آن دوره، به دليل وجود نداشتن سازمان و نهاد رسمي و نبود امكانات حمل و نقل براي اعزام به مكه، ايرانيان گروه گروه و با رهبري كاروان¬دار(حمله¬دار) سفر چندين ماهة خود را آغاز مي¬كردند. اما هر زائر به هنگام عبور از مرز و ورود به حجاز مي‌بايست پولي براي تذکره به دولت متبوع خود، هزينه¬اي بابت اخوه به اعراب سر راه و پولی برای شریف و والی که البته غیر مستقیم توسط حمله¬دار صورت می¬گرفت، بپردازد. افزون بر اين، گمرک نيز مبلغي از زائران اخذ مي¬كرد. در تمام سفرنامه¬های دورة قاجار، به اين گونه پرداخت¬هاي مکرر اشاره و از آن گله شده است.
وسايل حمل و نقل حجاج در دورة قاجار بيشتر بهره‌گيري از چهارپايان بود. هرچند در خارج از مرزهاي ايران استفاده از راه¬آهن نيز رواج داشت. مطالعة سفرنامه¬هاي حج آن دوره، نشان مي¬دهد كه حجاج براي سفر حج، چهار مسير پيش روي داشتند: راه دريايي از جنوب ايران به جده، راه جبل، راه شام و راه اسلامبول به جده .
اما انتخاب مسير، چندان ساده و راحت نبود و عواملي همچون، اوضاع و احوال كلي راه¬ها و اخبار مربوط به امنيت آن، داشتن زمان مناسب براي انتخاب راه دور و نزديك، محل سكونت مسافر در شمال يا جنوب ايران، انتخاب حمله¬داري كه مسافر تصميم گرفته بود با او عازم حج شود و تصميم¬گيري دولت،' در اين مسئله نقش مهمي داشت.
گفتني است كه افراد براي انجام مناسك حج، به دو نوع كارگزار نيازمند بودند:
1. حمله‌دار: كه امروزه از آن با عنوان مدير كاروان ياد مي‌شود، وي مسئول سامان¬دهي كار حاجيان و همراهي آنان در رفت و برگشت بود.
2. مُطوّف: وي در مكه مستقر بود و ادارة آمد و شد حجاج به مشاعر(مزدلفه، منا و عرفات) و اعمال حجاج را در مكه انجام مي¬داد.
در اين دوره، موضوع نيابت و به جاي آوردن حج نيابتي به عنوان شغل و كسب و كار مطرح بود و عموم به آن افراد در اصطلاح «حجه فروش» يا «حجه‌ خر» مي¬گفتند. حتي برخي به داشتن لقب «حجه فروش» شهرت داشتند و به احتمال زياد كسب و كار پر منفعتي نيز بوده است. به عنوان مثال، در سال 1292ق. براي يك حج نيابتي 110 تومان گرفته مي‌شد كه در آن زمان، مبلغ قابل توجهي بود.
گروه ارتباطات آرشيوي به مناسبت آغاز ماه ذي¬الحجه و موسم حج، نمايشگاهي مجازي با عنوان «حج در آئينة اسناد دورة قاجار»، شامل 11 عنوان و در قالب 11 برگ سند آماده كرده است، كه در وبگاه سازمان تقديم علاقه¬مندان مي‌نمايد.

Show full size image.
تعداد بازديد اين سند : 1043