از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی اسکناس به مناسبت یکم فروردین، سال روز انتشار نخستین سری اسکناس های بانک ملی
اسكناس، كاغذ رايجي است كه امروزه به عنوان پشتوانۀ دولت ها در خزانه و به جاي سكه هاي طلا و نقره، در اختيار مردم قرار مي گيرد. ريشۀ اين لغت، از واژه فرانسوي آسي نيا، به معناي تضمين پرداخت وجه از طرف دولت است و در زبان روسي آسيگناتيا خوانده مي شود. بهره گيري از اين واژه، در زمان فتحعلي¬شاه و به صورت اسكناس در ايران رايج شد.
كاغذ يك درهمي چاپ شده در دورۀ ايلخانان، قديمي ترين اسكناس شناخته شده در ايران است كه بر روي آن، عبارت«لا اله الا الله، محمداً رسول الله» چاپ شده بود. اين اسكناس ايراني، در اواخر قرن هفتم هجري و در هنگام سلطنت گيخاتوخان چاپ شد. پادشاه ايلخاني به دليل خالي شدن خزانه و كسري بودجه، به پيشنهاد وزير خود، عزالدين مظفر، پول كاغذي به نام چاو(موسوم به چاو مبارك) در تبريز منتشر كرد كه با اقبال عمومي مواجه نشد و استفاده از آن منسوخ شد.
تا سال 1266ش. صرافي هاي بزرگ و كوچك، مهم ترين نهادهاي مالي ايران را تشكيل مي دادند. با تأسيس بانك جديد شرق- كه مركزش در لندن بود و در جنوب آسيا فعاليت هاي اقتصادي مي كرد- در تهران نيز اقدام به چاپ نوعي پول كاغذي به صورت حواله كرد.
در سال 1267ش. ناصرالدين شاه، اجازۀ تأسيس بانك شاهنشاهي را به مدت 60 سال، به بارون جوليوس دو رويتر واگذار كرد. يكي از امتيازهاي اين قرارداد استعماري، واگذاري حق انحصاري نشر اسكناس به بانك مزبور بود. اين بانك، اجازه داشت تا هشتصد هزار ليرۀ انگليس( معادل دو ميليون و هشتصد هزار تومان) اسكناس منتشر كند. در ابتدا اجازۀ انتشار اسكناس هاي كم تر از دو تومان ممنوع بود، ولي در 23م اسفند 1268ش. مجوز انتشار اسكناس هاي وماني نيز صادر شد و بانك شاهنشاهي 1، 2، 3، 5، 10، 20، 50، 100، 500 و 1000 توماني را وارد جريان اقتصادي كشور كرد.
اولين سري اسكناس هاي بانك، شبيه اسكناس هاي امروزي بود. روي قطعات يك تا پنج توماني، امضاي رئيس بانك چاپ شده بود؛ ولي اسكناس هاي 10 توماني و مبلغ هاي بالاتر در هنگام صدور، پس از امضا شدن و به مشتري داده مي شد. بازرس دولت با مهر بيضي شكلي خود- كه بر روي آن، عبارت "ملاحظه و ثبت دفتر دولتي گرديد. امضاي مأمور محترم دولت عليّۀ ايران" مهر شده بود- هر قطعه اسكناس را تأييد مي كرد.
بانك شاهنشاهي، در سال 1309ش. حق انحصاري نشر اسكناس را در مقابل دويست هزار ليره به بانك ملي ايران فروخت. اسكناس هاي بانك ملي، از فروردين 1311 منتشر و تا سه ماه اسكناس هاي اين دو بانك همزمان در ايران رواج داشت. بانك با انتشار اعلاميه اي، اسكناس هاي خود را از تاريخ تير همان سال از گردش بازار بيرون كشيد.
طرح اسكناس هاي بانك ملي بر خلاف نوع قبلي، از طرح هاي ايراني گرفته شده بود و بر روي آن ها مناظر طبيعي، آثار باستاني، نمادهاي ايران باستان و بناهاي عمراني چاپ شده بود. در اين مدت، بازخريد و تبديل اسكناس به مسكوكات منسوخ و اسكناس نيز، مانند سكه، پول رايج كشور شد.
در سال 1339ش. بانك مركزي ايران، تأسيس و بر اساس قانون، حق انحصاري نشر اسكناس به آن واگذار شد و تا كنون نيز ادامه دارد.
گروه ارتباطات آرشيوي، به مناسبت يكم فروردين، سالروز انتشار نخستين سري اسكناس بانك ملي، گزيده اسناد مرتبط با اسكناس را، به علاقه مندان سند پيشكش كرده است.
 صفحه 1 از 2
Show full size image.
تعداد بازديد اين سند : 3541