از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی به مناسبت قیام پانزدهم خرداد

قيام پانزدهم خرداد

دخالت‌هاي پنهان و آشكار بيگانگان به‌ويژه آمريكا و اسرائيل در عصر پهلوي دوم در سياست‌گذاري‌هاي كلان و دستگاه‌هاي تصميم‌گير دولت و نفوذ روز‌افزون بهائيت در اركان اجرايي كشور، و همچنين جهت‌گيري‌هاي غير قانوني و ضد اسلامي رژيم در ناديده گرفتن قانون و زدودن مذهب از چهرة جامعه و كم‌رنگ كردن نقش دين و دينداري در نهادهاي اجتماعي، رفته‌رفته حوزه‌‌هاي علميه و علماي ديني به‌خصوص امام‌خميني(ره) را به صحنة مبارزه با اين قبيل اقدام‌ها كشاند. اين روياروئي، در سال 1341 با تصويب لايحة انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي ظهور پيدا كرد، و در آن ميان امام‌خميني و ديگر علما، در حركتي هماهنگ خواستار لغو آن لايحه شدند. مواضع قاطع امام‌خميني و علما، سرانجام دولت علم را ناگزير به عقب‌نشيني و لغو لايحه كرد. اما رژيم- كه ناچار به اجراي سياست‌هاي ديكته كردة امريكا بود- اين بار لوايح شش‌گانه را مطرح ساخت و شخص شاه براي اجراي اين برنامه به صحنه آمد. در اين مقطع نيز امام‌خميني و علما، ساكت ننشستند و معترضانه، نماز‌هاي جماعت را در ماه رمضان تعطيل كردند. اما پافشاري رژيم بر مواضع خود، باعث گرديد تا امام‌خميني نوروز سال 1342ش. را عزاي عمومي اعلام كند. مأموران رژيم، براي ترساندن علما و روحانيان و واداشتن آنان به عقب‌نشيني، در 2م فروردين 1342 به مدرسة فيضيه يورش بردند و چند نفر از طلبه‌ها را شهيد، و شمار زيادي از آنان را زخمي كردند.

به دنبال اين حادثه، مبارزات امام‌خميني با رژيم وارد مرحلة تازه‌اي شد. حضرت امام‌ در پيام‌هاي خود، اقدام وحشيانة رژيم را به واقعة كربلا تشبيه، و تقيه را حرام اعلام كرد. از سوي ديگر، آيات عظام حوزه‌هاي ايران و عراق همچون حكيم، خوئي، مرعشي نجفي و ميلاني، پشتيباني يكپارچة خود را از مبارزات امام و محكوم كردن جنايت‌هاي رژيم، اعلام داشتند.

با نزديك شدن ايام سوگواري امام‌حسين(ع) در ماه محرم و حضور گستردة قشرهاي مختلف مردم در سراسر كشور در آئين‌هاي سوگواري، امام‌خميني با طرح‌ريزي برنامه‌هاي ويژة مبارزاتي، بهره‌گيري لازم را از فرصت پيش آمده، مغتنم شمرد. براي نمونه، كوشيد همبستگي بيش‌تري ميان هيئت‌هاي عزاداري تهران برقرار سازد تا بدين‌وسيله روز عاشورا يعني سالروز شهادت امام سوم شيعيان را، به تظاهرات عظيمي عليه رژيم تبديل نمايد. افزون بر اين، در صدد برآمد تا با بهره‌گيري از شبكة گستردة واعظان و طلاب ديني كه هر سال به مناسبت ماه محرم به نمايندگي از مراجع تقليد براي سخنراني و تبليغ به اغلب شهرها و روستاهاي ايران اعزام مي‌شدند، دامنة مبارزة انقلابي خود را عليه رژيم به جاي‌جاي كشور گسترش دهد. از اين رو، طي پيامي خطاب به واعظان، گويندگان ديني و هيئت‌هاي مذهبي، از آنان خواست، عليه اقدام‌ها و جنايت‌هاي رژيم بي‌محابا افشاگري كنند.

از طرفي، امام‌ با سركشي به هيئت‌هاي عزاداري شهر قم، آن‌ها را براي ورود به عرصة مبارزه تشويق و ترغيب مي‌كرد.

در گرماگرم مبارزات مردمي به رهبري امام‌خميني، دستگاه امنيتي رژيم نيز، با همكاري نيروهاي نظامي و انتظامي، خود را براي مقابله با حركت‌هاي پيش‌بيني نشدة مردمي آماده مي‌كرد.

در 13م خرداد 1342 همزمان با عاشوراي حسيني،‌ در تهران تظاهرات بي‌سابقه، گسترده و باشكوهي، به همت ياران امام و با شركت قشرهاي مختلف مردم، از مسجد حاج ابوالفتح تا دانشگاه تهران برپا گرديد. در آن تظاهرات، مردم عكس‌هاي امام‌خميني را بر روي علم‌ها نصب كردند و در حمايت از ايشان شعار دادند و در يادبود حادثة فيضيه، روضه و نوحه خواندند و در مسير بازگشت خود، در مقابل كاخ مرمر (محل استقرار شاه) نداي «مرگ بر ديكتاتور» سر دادند.

   امام‌خميني نيز، در عصر عاشورا در اجتماع گسترده و باشكوه عزاداران در مدرسة فيضيه، در سخنراني تاريخي خود، با سرزنش شاه، از تسلط آمريكا و فرقة بهائيت بر اركان كشور و همچنين روابط پنهاني رژيم با اسرائيل، پرده برداشت.

   سه روز پس از تظاهرات شكوهمند مردم تهران و سخنراني تاريخي امام، در سحرگاه 15م خرداد 1342، مأموران رژيم به خانة امام‌خميني يورش بردند و ايشان به تهران منتقل كردند. همزمان با دستگيري امام، شماري از علما و وعاظ نيز در تهران و برخي از شهرها دستگير شدند. پخش خبر دستگيري امام‌خميني در قم، تهران و ديگر شهرها، خشم مردم را برانگيخت و زمينه‌ساز قيام 15م خرداد شد.

مردم مؤمن و انقلابي شهر قم، با شنيدن خبر ناگوار دستگيري امام، در حرم حضرت معصومه(س) گرد آمدند. آن‌گاه به سمت خيابان‌هاي شهر روانه شدند و به تظاهرات پرداختند. درگيري مردم با نيروهاي رژيم در خيابان‌هاي اطراف حرم مطهر، تا غروب آفتاب ادامه يافت‌ و به كشته شدن جمع كثيري از مردم حق‌طلب انجاميد. در اين ميان، هواپيماهاي جنگي هم، براي گرفتن زهر چشم بيش‌تر از مردم، ديوار صوتي را بر فراز شهر شكستند.

در تهران‌ نيز، تظاهرات گسترده‌اي در جاي‌جاي شهر به‌ويژه در مناطق مركزي و بازار رخ داد كه با تيراندازي مأموران، شمار كثيري به خاك و خون كشيده شدند. شايان گفتن است كه در همان روز، جمعيت زيادي از مردم ورامين و همچنين شماري از اهالي كَن، با شنيدن خبر دستگيري امام‌خميني، كفن‌ پوشيدند و با شعار «يا مرگ يا خميني»، روانة تهران شدند كه در طول راه، بر اثر تيراندازي نيروهاي نظامي، شمار چشمگيري از آنان شهيد و زخمي شدند.

   در شهر شيراز نيز، تظاهراتي برپا شد. افزون بر آن، در مشهد، تبريز، خمين، كاشان و ديگر شهرهاي ايران اعتراضاتي صورت گرفت كه به برقراري حكومت نظامي در تهران و شيراز انجاميد. به دنبال اين رخدادها، حوزه‌هاي علمية داخل و خارج كشور، با صدور اعلاميه و تلگراف، جنايات رژيم را به‌شدت محكوم كردند و با حمايت از مبارزة امام‌، خواستار آزادي هرچه سريع‌تر ايشان و ديگر علماي بازداشتي شدند.

قيام 15م خرداد، در مطبوعات خارجي هم بازتاب فراگيري يافت و آن‌ها نيز به صورت‌هاي مختلف و با توجه ويژه، از آن رويداد تلخ نام بردند.

قيام ديني و مردمي پانزدهم خرداد، آثار و پيامدهاي گوناگوني داشت كه از آن ميان، مي‌توان موارد زير را برشمرد:

1. رهبري حركت‌هاي مخالف رژيم را، به مذهبي‌ها منتقل كرد و در صدر آن، رهبري امام‌خميني تثبيت گرديد.

 2. كشتار مردم در قيام 15م خرداد، چهرة مزورانة شاه را برملا كرد. مردم پس از اين رخداد تاريخي، به رهنمودها و راهكارهاي بظاهراصلاح‌طلبانة رژيم پشت كردند و سرنگوني نظام سلطنتي را خواستار شدند.

3. بعد از قيام 15م خرداد، طرد همة قدرت‌هاي بيگانه از ايران، مورد توجه عموم مردم انقلابي قرار گرفت.

 4. قدرت مذهب در بسيج فراگير مردم و مقاومت در برابر برنامه‏هاى نامشروع رژيم، آشكار گرديد.

مبارزات امام‌خميني، پس از آزادي وي در سال 1343 همچنان ادامه يافت و ايشان، ضمن پافشاري بر مواضع انقلابي خود، حاضر به سازش با رژيم نشد. با تصويب قانون كاپيتولاسيون و آگاهي امام‌خميني از اقدام اسارت‌بار دستگاه حاكم، ديگربار مبارزة ملت ايران به رهبري ايشان، اوج گرفت. امام‌خميني، در روز 4م آبان 43، سالروز ميلاد با سعادت فاطمة زهرا(س)، در يك سخنراني مهم و تاريخي در منزلش در قم، به‌شدت اقدام خائنانة رژيم را به باد انتقاد گرفت. افزون بر آن، اعلاميه‌اي خطاب به ملت ايران صادر كرد كه به‌سرعت در شهر تهران پخش گرديد.

رژيم كه وجود رهبري آگاه، هوشيار، شجاع، سازش‌ناپذير و داراي راهبرد مبارزاتي و نفوذ مردمي را برنمي‌تافت و در چنان فضائي قادر به اجراي سياست‌هاي آمريكا نبود، تصميم به تبعيد امام گرفت. از آن رو، در 13م آبان‌ماه 1343، با در نظرگرفتن تدابير شديد امنيتي، امام را دستگير كرد و به كشور تركيه تبعيد ساخت ... .

نمايشگاه پيش‌رو، به معرفي 34 عنوان سند مي‌پردازد و در آن، تلاش شده تا سير مبارزاتي امام‌خميني(ره)  و حمايتهاي مردمي از ايشان در قيام 15م خرداد تا هنگام تبعيد ايشان در13م آبان 1343، به تصوير كشيده شود.

 

اين سند تصويري ندارد