از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی به مناسبت 19م اردیبهشت ماه روز اسناد ملی و میراث مکتوب

مقدمة نمايشگاه مجازي به مناسبت 19م ارديبهشت ماه

روز اسناد ملي و ميراث مكتوب

 

آرشيوها، تشكيلاتي با مأموريت‌هائي خاص و ويژه هستند؛. مأموريت‌هائي فراتر از موانع و مرزهاي مكان و زمان. آرشيو، حلقة پيوند ميان گذشته، حال و آينده است؛ آينده‌اي كه ما معتقديم ساختن آن، تنها با حفظ پيشينه‌هاي فرهنگي جامعه و بهادادن به اسنادي محقق مي‌شود كه امروز مسئوليت حفظ و نگهداشت آن‌ها به ما سپرده شده است و اين مهم ميسر نخواهد شد، مگر با زدودن غبار غربت از چهرة آرشيوها، با استمداد از مردمي كه خود پديدآوران اسناد و نگهدارندگان و بهره‌برداران آن هستند.

 

تاريخچه‌اي كوتاه از پيدايش آرشيوها در جهان

آرشيو، پديده‌اي تازه و نو ظهور نيست. هرچند در دنياي امروز، اين واژه گستره و كاربردي وسيع‌تر از گذشته پيدا كرده است، اما به جرئت مي‌توان گفت، از زماني كه حكومت‌ها و دولت‌ها پا به عرصة ظهور نهادند، آرشيو هم جايگاهي در تشكيلات حكومتي به خود اختصاص داد. سرآغاز تاريخچة پيدايش آرشيوها را، به زمان پيدائي خط نسبت داده‌اند و سرنخ آن‌ها را، در دولت‌هاي عصر باستان مانند آشوريان و سومري‌ها، مصريان، هيتي‌ها، يوناني‌ها و رومي‌ها، مي‌توان يافت. آرشيوهاي آن روزگار، در سه ساختار يعني آرشيو سلطنتي، آرشيوهاي معابد و آرشيوهاي خصوصي ديده مي‌شد.

تاريخ تشكيل آرشيوها را در شكل نوين آن‌ها، قرن دوازدهم ميلادي مي‌دانند. در آن قرن، بايگاني مفهومي تازه پيدا كرد و به دنبال آن، تحولي در مفهوم آرشيوها و نگرش جامعه نسبت به اهميت آن‌ها پديد آمد. از دورة رنسانس تا انقلاب كبير فرانسه، روز به روز بر اهميت سياسي آرشيوها افزوده شد. در شكوفائي مفهوم نوين آرشيوها، كشور فرانسه پيشگام بود. بروز انقلاب در آن كشور، با از ميان برداشتن نهادهاي قديمي، امكان تمركز آرشيوها را به شيوه‌اي نوين فراهم آورد.

آرشيو در ايران

آرشيو در ايران نيز، داراي پيشينه‌اي كهن است و از آنچه در كتاب‌ها نقل شده است، چنين برمي‌آيد كه كشور ما از روزگار فرمانروائي هخامنشيان داراي نهادي با كاركردها و وظايف آرشيو بوده كه در هر دوره، با نامي از آن ياد مي‌شده است. واژه‌هائي چون خزانه، خزانة حجت و دفترخانة ديوان اعلا، از آن دست نام‌هايي است كه در زمان‌هاي گذشته به آرشيو اطلاق مي‌شده است. آرشيو با ساختار نوينش در ايران، با تصويب «قانون تأسيس سازمان اسناد ملّي ايران» در هفدهم ارديبهشت ماه سال 1349 ش.، در مجلس شوراي ملّي، پديدار شد. اين سازمان در نقش آرشيو ملّي ايران، تا سال 1381 به عنوان سازماني مستقل مشغول فعاليت بود تا اين كه در تاريخ 2/6/1381، بر اساس مصوبة شوراي عالي اداري، با كتابخانة ملّي ايران ادغام و سازماني جديد با عنوان «سازمان اسناد و كتابخانة ملّي جمهوري اسلامي ايران» به وجود آمد و هر دو نهاد پيشين، در آن به عنوان معاونت‌هائي مستقل، شروع به فعاليت كردند.

آنچه در آرشيو ملِّي ايران و ديگر آرشيوها نگهداري مي‌شود، حاصل و عصارة تلاش‌ و كاركرد ادارات، گروه‌ها و بخش‌هائي از وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مؤسسه‌هاي دولتي كه در اين زمينه سرگرم فعاليت هستند. اين حاصل ارزشمند، سند نام دارد و مصاديق آن بر اساس قانون تأسيس سازمان اسناد ملي، شامل كلية اوراق، مراسلات، دفاتر، پرونده‌ها، عكس‌ها، نقشه‌ها، كليشه‌ها، نمودارها، فيلم‌ها، ريزفيلم‌ها، نوارهاي ضبط صوت و ديگر اسنادي است كه در دستگاه دولت تهيه شده يا به دستگاه دولت رسيده است و به طور مداوم يا غيرمداوم در تصرف دولت بوده و از لحاظ اداري، مالي، اقتصادي، قضائي، سياسي، فرهنگي، علمي، فني و تاريخي، به تشخيص معاونت اسناد ملّي ايران، ارزش نگهداري دائمي داشته باشد.

همچنين در اين ماده، قانون‌گذار، اهداف عمدة خود را از ايجاد آرشيو، جمع‌آوري و حفظ اسناد ملّي ايران در سازمان واحد و فراهم آوردن شرايط و امكانات مناسب براي دسترسي عموم  به اين اسناد و همچنين صرفه‌جوئي در هزينه‌هاي اداري و استخدامي، از طريق تمركز پرونده‌هاي راكد وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي و وابسته به دولت و امحاي اوراق زائد، برشمرده است.

 يكي از اركان مهم سازمان اسناد ملّي ايران - كه هم اكنون نيز در حوزة معاونت اسناد ملّي سرگرم انجام وظيفه است- شوراي اسناد مي‌باشد. اموري چون تشخيص اوراق زائد قابل امحا و تصويب فهرست مشروح آن‌ها، تصويب آئين‌نامه‌هاي مربوط به نحوة بررسي و نقل و انتقال پرونده‌هاي راكد و اسناد ملّي، تصويب آئين‌نامه‌هاي مربوط به تنظيم و نگهداري اسناد ملّي و گذاشتن آن‌ها در دسترس عموم و همچنين تدوين تعرفة خدمات در خور ارائه، بر عهدة اين شوراست. با توجه به اين قانون، خاستگاه بخش انبوه و اصلي اسنادي كه در سازمان نگهداري و ارائه مي‌شود، دولتي است.

نگاهي به فعاليت‌ها

معاونت اسناد، وظيفة سياستگذاري و تبيين اهداف و برنامه‌ها، دريافت، شناسائي و گردآوري اسناد ملّي، ارزشيابي اسناد و ثبت آن‌ها در مجموعه، تنظيم و پردازش اسناد و آماده‌سازي آن‌ها براي ارائه به پژوهشگران، حفظ و نگهداري اسناد و تهية نسخة پشتيبان از آن‌ها، اشاعة اطلاعات با روش‌هاي گوناگون از جمله برگزاري نمايشگاه‌هاي سند، برگزاري همايش‌ها و نشست‌هاي مرتبط با فعاليت‌هاي معاونت، اطلاع‌رساني از طريق وبگاه سازمان و همكاري با ديگر آرشيوها و مراكز اسناد داخل و خارج از كشور را بر عهده دارد.  

 آرشيو ملّي، در طي ساليان متمادي حضور خود در صحنة فعاليت‌هاي فرهنگي كشور، توانسته است با گردآوري اسناد ارزشمند از طرق گوناگوني چون انتقال اسناد دولتي، پذيرش اسناد هديه شده و خريداري اسناد، از نابودي و يا خروج اسناد ارزشمند از كشور، جلوگيري كند و شرايط استفادة سند پژوهان را از اين گنجينه‌هاي ارزشمند فراهم آورد.

آرشيو ملي ايران همچنين براي حفاظت اسناد از آسيب‌هاي احتمالي در زمان استفاده و يا تكثير اسناد، از آن‌ها نسخه‌هاي پشتيبان در انواع ريزنگاره (ميكروفرم) و اسكن تهيه كرده است كه در هنگام مراجعة پژوهشگران، اين گونه نسخه‌ها مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

اين سند تصويري ندارد