از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

نمایشگاه مجازی، به مناسبت 10م آبان برگزاری نخستین سرشماری عمومی در کشور

سرشماري، عبارت است از شمارش و محاسبه­ي تعداد كل نفرات يا اشياي مورد نياز در هر جامعه كه براي برنامه­ريزي و تصميم­گيري­ها، با هدف پيش­بيني وضعيت آينده و فراهم كردن امكانات انجام مي­شود. بر همين اساس، دولت­ها به صورت دوره­اي و براي روزآمد كردن اطلاعات خود در باره­ي كميت و كيفيت زندگي مردم كشورشان و تصميم­گيري­هاي مناسب، سرشماري مي­كنند.

تاريخچه­ي سرشماري در جهان

مدارك تاريخي، نشان مي­دهد كه حدود سال­هاي 3800، 3000 و 2500 سال قبل از ميلاد در كشورهاي مصر، چين و بابل، سرشماري­هائي براي آگاهي از مشخصاتي نظير جنس، سن، شغل و مالكيت افراد صورت مي­گرفته است.

   در تورات آمده است كه حضرت موسي(ع)، براي مهاجرت قوم خود از مصر، كليه­ي يهوديان را سرشماري كرد. همچنين، در قديمي­ترين تورات موجود، شماره­ي اقوام بني­اسرائيل و تعداد هر قوم آمده است.

   در سرشماري­هاي سده­هاي مياني(قرون وسطا)، ويژگي­هاي طبقات مختلف جامعه شامل طبقات اشراف و پيشوايان مذهبي بيش­تر مورد نظر بوده است كه در مقياس محدود صورت مي­گرفته است.

   اولين سرشماري جمعيت به روش نوين، در سال 1749م. در سوئد انجام شد و پس از آن، كشورهاي ديگر نيز اقدام به شمارش جمعيت خود كردند.

   هم اكنون سرشماري «به مجموعه­فعاليت­ها و خدماتي اطلاق مي­شود كه شامل طراحي، برنامه­ريزي، گردآوري، كدگذاري و طبقه­بندي، ارزشيابي و اصلاح و تجزيه و تحليل و در نهايت، چاپ و انتشار اطلاعات آماري از جمعيت و مسكن مي­باشد.»

   بر طبق اين تعريف، در اكثر كشورهاي جهان سرشماري با فاصله­هاي مساوي 10 سال يك بار و گاه در بعضي كشورها، 5 سال يك بار، از ابتداي قرن بيستم رايج شده است.

تاريخچه­ي سرشماري در ايران

سرشماري در ايران، به دوران هخـامنشيان بازمي­گردد. بر اسـاس نوشته­هاي هـردوت، در آن دوره سرشماري­هاي عمومي براي دريافت ماليات سرانه و تعيين شماره­ي مردان جنگي، انجام مي­شده است.

   در سال 1246ش. همزمان با بيستمين سال سلطنت ناصرالدين­شاه قاجار، اولين سرشماري جمعيتي به روش نوين(و در سطح محدود) به­ همت مهندس عبدالفخار، معلم رياضي دارالفنون انجام شد. طبق اين سرشماري، جمعيت تهران 155736 نفر برآورد شده است. دومين سرشماري در چهارمين سال سلطنت مظفرالدين­شاه، از ساختمان­هاي تهران صورت گرفت. جمعيت تهران بر اساس سرشماري سال 1301، بالغ بر 210000 نفر بوده است. در سال 1303 هيئت دولت وظيفه­ي جمع­آوري و سامان­دهي آمارهاي مورد نياز را، بر عهده­ي وزات داخله نهاد.

   در سال 1312، نظام­نامه­ي شوراي عالي احصائيه- كه دو سال بعد به شوراي عالي آمار تغيير نام داد– تنظيم شد و بر اساس آن، مسئوليت هماهنگي در توليد آمار، به شوراي مزبور واگذار گرديد. در خرداد 1318 اولين قانون سرشماري به تصويب مجلس شوراي ملي وقت رسيد. بر اساس اين قانون، سرشماري جمعيت دهم اسفند همان سال در تهران آغاز و تا سال 1320، در 32 شهر برگزار شد. وقايع شهريور 1320، اجراي طرح را متوقف ساخت.

   در اسفند سال 1331، سازمان همكاري آمار عمومي تشكيل شد و به اين ترتيب نخستين سازماني كه بنا بود به طور خاص وظيفه­ي جمع­آوري آمار را برعهده بگيرد، در كشور تأسيس شد كه از نظر تشكيلات سازماني به وزارت كشور وابسته بود. در سال 1334 نام اين اداره به اداره­كل آمار عمومي تغيير يافت و با تشكيل اين واحد، كشور براي برگزاري نخستين سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1335 آماده شد.

   از آن پس تا سال 1385 هر ده سال يك بار سرشماري عمومي در ايران صورت مي­گرفته است. از سال 1386 هيئت دولت بازه­ي زماني را به 5 سال كاهش داد. هم­اكنون وظيفه­ي اجراي طرح سرشماري بر عهده­ي دفتر جمعيت، نيروي كار و سرشماري معاونت طرح­هاي آماري و آمارهاي ثبتي مركز آمار ايران است كه آخرين مورد سرشماري را در سال 1390 برگزار كرد.

   روز 10م آبان بر اساس تقويم شوراي فرهنگ عمومي، سال­روز برگزاري نخستين سرشماري عمومي در ايران است. به همين مناسبت، گروه ارتباطات آرشيوي 17 عنوان سند در 32 برگ، با موضوع سرشماري، تقديم علاقه­مندان آرشيو مي­كند.

اين سند تصويري ندارد