از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 

 

اول خرداد 1307ش. سالروز تصویب اعزام محصل به خارج

 

پس از دو جنگ متوالي با روسيه و تحميل قراردادهاي ننگين به ايران- كه حاصل سال‌ها بي‌خبري دربار از تحولات جهان بود- و نبودن حتا يك مترجم آشنا به يكي از زبان‌هاي اروپائي در آن دوره،  «عباس‌ميرزا»  را، به انديشه‌ي اعزام دانشجو به ديار فرنگ براي آوردن دانش‌هاي نوين به ايران انداخت. اين اقدام، با مرگ عباس‌ميرزا، تنها به اعزام يك محصل انجاميد.

 پس از او، اميركبير به گونه‌اي ديگر اقدام كرد. وي، مدرسه‌ي دارالفنون را بنا نهاد و در آن، استادان اروپائي را استخدام كرد. استاداني كه به استخدام دولت درآمدند ، با شناختي كه اميركبير از انگليس و روسيه يافته بود، اغلب از دولت هاي غير منتفع‌تر اروپائي در منطقه بودند. در همين راستا، معلماني از بلژيك استخدام شدند. وي هم‌چنين، جمعي از محصلان ايراني را به كشورهاي اروپائي كم‌خطر‌تر فرستاد كه مي‌دانست امكان استحاله‌ي فرهنگي دانشجويان را ندارند. اما اين همه وسواس اميركبير، با قتل وي و صدارت نوري، به خواست انگليس به گونه‌اي ديگر پيش رفت. در آن دوره نيز، محصلان به اروپا اعزام شدند و متأسفانه بيش‌تر آن‌ها عامل ورود و نفوذ فرهنگ غربي وغرب‌زدگي در ايران شدند.

در زمان مظفرالدين‌شاه، به سبب خالي شدن خزانه، دست استقراض به سوي كشورهاي انگليس و روسيه دراز شد و از اين طريق، زمينه‌ي گسترش و تحكيم نفوذ اين كشورها در ايران بيش از پيش فراهم آمد. سرانجام ظلم و فساد حاكم بر دربار قاجار، طاقت مردم را طاق كرد و وطن‌دوستان به كمك روحانيان، نغمه‌هاي مخالفت سر دادند و بانگ مشروعه‌خواهي و مشروطه‌طلبي از همه‌جا شنيده شد. مظفرالدين شاه در اثر ضعف و كسالتش، در مقابل اين نغمه‌هاي آزادي‌‌خواهي، مقاومت چنداني نشان نداد و اقدامات مستبدانه‌ي محمدعلي‌شاه نيز راه به جائي نبرد؛ به طوري كه بالاخره نظام مشروطيت، بر اساس يك قانون اساسي- كه عمدتاً برگرفته از قانون‌هاي اساسي بلژيك و فرانسه بود- در ايران بر قرار شد. اين مشروطيت، بر مبناي تقليد از دموكراسي به سبك غربي بنيان‌گذاري شد.

عوامل ياد شده، بستر گسترش نفوذ كشورهاي غربي را فراهم آورد و متعاقب آن، هريك از اين كشورها به تناسب قدرت و ميزان نفوذ خود، فرهنگ خويش را بر كشور ما تحميل كردند. در اين ميان، ايرانياني هم كه در خارج از كشور تحصيل كرده بودند، در اشاعه و ترويج فرهنگ نقش انكار‌نا‌پذير داشتند. سرانجام سلسله‌ي قاجار منقرض شد و رضاخان، با دسيسه‌هاي انگليس روي كار آمد. وي، در محيطي مالامال از استبداد و با تكيه بر سرنيزه، مخالفان خود را قلع و قمع كرد و پايه‌هاي سلطنت خويش را استحكام بخشيد و بناي اغفال مردم و اصلاحات ظاهري را آغاز كرد تا در سايه‌ي آن، بتواند ضربه‌‌ي فرهنگي خود را وارد سازد .

 در يكم خرداد ۱۳۰7، قانون اعزام محصل به اروپا، به تصويب مجلس شورا رسيد. طبق اين قانون، قرار بود هر سال دست‌كم يكصد محصل ايراني براي تحصيل در دانشگاه‌هاي كشورهاي اروپائي، به آن قاره گسيل شوند. اين قانون سال‌ها اجرا شد، ولي محصلان اعزامي، عمدتاً از خانواده‌هاي ثروتمند بودند. از اين محصلان، پس از بازگشت بهره‌برداري بهينه به عمل نيامد. زيرا آن‌ها. به جاي فعاليت در رشته‌ي تحصيلي خود، درگير امور سياسي و سياست‌بازي شدند. گذشت زمان، نشان داد كه ايران از اعزام محصل به كشورهاي ديگر طرفي نبست.                                                          

اين سند تصويري ندارد