21 خرداد، سالروز تولد دکترمحمدحسن گنجی

مقدمه

محمدحسن گنجی، پدر جغرافیای نوین ایران، در 21 خرداد 1291ش. در بیرجند به دنیا آمد و دوران مقدماتی تحصیل را در مدرسه شوکتیه بیرجند و با عناوین ممتاز درسی به پایان رساند. گنجی، در سال 1309ش. وارد دارالمعلمین عالی تهران و با مدرک لیسانس تاریخ و جغرافیا از آنجا فارغ­ التحصیل شد. وی در سال 1312ش. برای ادامة تحصیل و پیشرفت علمی وارد دانشگاه «ویکتوریا» در منچستر انگلیس شد و در سال 1317ش. مدرک لیسانس تخصصی جغرافی(معادل فوق لیسانس) را گرفت و سپس به عنوان دبیر (مربی) به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت. گنجی در سال 1331 برای اخذ مدرک دکترا به دانشگاه «کلارک» آمریکا رفت و در سال 1333ش. از پایان­ نامه دکترای خود با موضوع «آب و هوای ایران» دفاع کرد.

   دکتر گنجی پس از بازگشت از آمریکا تشکیلات هواشناسی ایران را در وزارت راه تأسیس کرد. در آن زمان هواشناسی به عنوان یک واحد کوچکی زیر مجموعه هواپیمایی کشور و در فرودگاه مهرآباد برای نظارت بر شرایط آب و هوایی کشور و امنیت پرواز مستقر بود. وی، برای رسیدن به این هدف تلاش کرد قانونی در مجلس تصویب کند که هواشناسی از هواپیمایی جدا شود و در ادامه نیز توانست موافقت نمایندگان با تصویب قانون الحاق هواشناسی ایران به سازمان هواشناسی جهانی را از مجلس بگیرد. هدف وی از تصویب این قانون بهره­ گیری علمی و اجرایی از کارشناسان و امکانات سازمان هواشناسی جهانی بود. پیشرفت­ های چشمگیر هواشناسی در دوران دوازده ساله مدیریت دکتر گنجی چشمگیر بود و شهرتی جهانی داشت.

   دکتر گنجی همزمان استاد دانشگاه تهران بود و با درجة استاد ممتازی از آنجا بازنشسته شد. وی نخستین استادی است که جغرافیای نوین را وارد برنامه ­های درسی دانشگاه کرد. در طی این دوره مدتی نیز معاون مالی و اداری دانشگاه بود. مشاور دانشگاه و رئیس دانشگاه ادبیات و علوم انسانی از دیگر سمت­ هایی بود که دکتر گنجی در زمان استادی دانشگاه برعهده داشت.

   وی، با پیشنهاد تأسیس مجتمع آموزش عالی در شهر خود بیرجند، در سال 1354ش. مجتمع آموش عالی شوکت­ الملک را بنیان نهاد و خود اولین رئیس آنجا بود. این مجتمع بعدها به دانشگاه بیرجند تغییرنام داد.

   خدمات علمی دکتر محمدحسن گنجی در حوزه­ های جغرافی و هواشناسی فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران است. وی در طول عمر خود بارها مناصب سازمان­ های جهانی و قاره­ ای داشت. عضویت مادام ­العمر در انجمن جغرافیای انگلیس، اولین رئیس انجمن جغرافی آسیا، رئیس سازمان هواشناسی آسیا و عضو شورای جهانی هواشناسی جهانی، بخشی از سمت­ های مدیریتی وی بوده است.

   دکتر گنجی پس از بازنشستگی از دانشگاه تهران نیز به فعالیت علمی خود ادامه داد. در دوران جنگ تحمیلی مسئولیت ارزیابی و بررسی نقشه در جبهه ­های جنگ را برعهده داشت و پس از آن مشاور رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح بودند.

   در سال ۲۰۰۰ میلادی و در جریان بیست و نهمین کنگره ‏اتحادیه بین المللی جغرافیا در کره جنوبی دکتر گنجی به عنوان یکی از ۱۵ جغرافی‌دان ‏برجسته جهان در قرن بیستم معرفی شد و سازمان هواشناسی جهانی، جایزه علمی سال ۲۰۰۱ خود را به وی اعطا ‏کرد.

   در سوم آذر 1390 شهرداری منزل مسکونی دکتر را تملک و آن را به عنوان خانه جغرافیا افتتاح کرد. این خانه هم اکنون یکی از مراکز و خانه­ های علم و زندگی شهرداری تهران به شما می­آید.

   دکتر محمدحسن گنجی سرانجام پس از سال‌ها فعالیت ارزشمند علمی و اجرایی در 28 تیر 1391 درگذشت. پیکر وی پس از تشییع در دانشگاه تهران به زادگاهش بیرجند منتقل و در محل بوستان دکتر محمدحسن گنجی به خاک سپرده شد.

اداره‌ کل خدمات آرشیوی(گروه ارتباطات آرشیوی) به مناسبت 21 خرداد، سالروز تولد دکتر محمدحسن گنجی، منتخبی از اسناد زندگی وی را در قالب 21 عنوان با معرفی 45 برگ آماده­ سازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقه­ مندان کرده است.

 

  

تعهدنامه دكترمحمدحسن گنجی در زمان تحصيل در دارالمعلمين عالی برای اجراي مقررات مدرسه و اشتغال به معلمی، پس از اتمام تحصيلات

  • شماره : ۲-۴۵۸۸-۲۸۰
  • تاریخ : ۱۳۰۹/۱۱/۱۴