بازگشت

نمایشگاه مجازی بمناسبت 5 اسفند سالروز تولد خواجه نصیرالدین طوسی

مقدمه

ابو جعفر محمد بن محمد بن حسن طوسی مشهور به خواجه نصیرالدین (زادهٔ ۵ اسفند ۵۷۹ در توس - درگذشتهٔ ۱۱ تیر ۶۵۳ در بغداد) شاعر،فیلسوف، متکلم، فقیه، دانشمند، اندیشمند، ریاضیدان و منجم ایرانی سده هفتم است. کنیه‌اش «ابوجعفر» و به القابی چون «نصرالدین»، «محقق طوسی»، «استاد البشر» و «خواجه» شهرت دارد. وی از دانشمندان معروف ایرانی است که از کودکی به تحصیل دانش علاقه مفرطی داشت .

 وی از علمای بزرگ ریاضی ، نجوم و حکمت ایران در قرن هفتم و از وزراء آن عصر بود . مدتی در دستگاه اسماعیلیه بود و هنگام حمله هلاکوخان مغول به ایران ، برای نجات مسلمانان از خونریزیهای آن مرد سفاک ، به خدمت او درآمد و با تدابیر خاصی از خرابی شهرها و کشتار دسته جمعی مردم به دست هلاکو جلوگیری نمود .

 وی هلاکوخان را به ایجاد رصد خانه ای در مراغه و ترتیب زیج حدیدی که به زیج ایلخانی مشهور گردید ، تشویق کرد که بعدا خود تصدی این کار را بر عهده گرفت ؛ او همچنین کتابخانه ای که در حدود چهارصد هزار کتاب داشت را برای استفاده دانشمندان تهیه نمود.
 چنانچه می دانیم علما اسلامی مکرر از هیئت بطلمیوس و اقوال یونانیان انتقاد می کردند که هر چند موجب دگرگونی کلی دنیای بطلمیوسی نشد اما زمینه را برای اصلاحات گالیله ، کپلر و کپرنیک آمادع ساخت حتی مسئله حرکت زمین که بعضی از یونانیان نیز متعرض آن شدند نزد مسلمین مطرح بود چنانکه ابو سعید سجزی ( اواخر قرن چهارم ) اسطرلابی ساخت مبنی بر فرض حرکت زمین و سکون افلاک ، در بین منتقدین هیئت بطلمیوس از خواجه نصیر الدین طوسی باید مخصوصا نام برد که این وزیر معرو ف وعالم بزرگ شیعه نه فقط مؤسس واقعی رصد خانه عظیم مراغه وزیج ایلخانی بود بلکه آشنایی علمای اسلام را با تحقیقات چنی ها نیز فراهم آورد وی قطع نظر از تحریر اقلیدس و مالعات راجع به مثلثات در کتاب تذکره با اثبات و طرح عیوب سیستم بطلمیوس تظرات بدیعی پیشنهاد نمود که بعدها به صورت کامل به وسیله کپرنیک ارائه شد .

مديريت اطلاع رساني : به مناسبت پنجم اسفند سالروز تولد خواجه نصیرالدین طوسي اقدام به برگزاري نمايشگاه مجازي كرده است:

 - گروه پيايند ها با اراِيه مقدمه ، 102 مقاله نامه و 32 مقاله تمام متن

 - گروه مخازن و مرجع با 62 كتاب

 - گروه منابع غير كتابي با 8 مورد منبع

فهرست اساتید خواجه نصیرالدین طوسی

 اساتیدی که خواجه نصیر الدین از محضرشان بهره مند گردیده است عبارتند از:

 1 ـ از محضر دایى بزرگوارش (نور الدیـن على بـن محمد شیعى) .

 2 ـ از محضر ریاضـى دان معروف آن زمان (محمد حاسب) کسب فیض نموده است.

 3ـ آخریـن استادى که خواجه در طوس پیـش او تلمذ نمود (عبدالله بـن حمزه) دایى پدرش بوده است.

 4 _ درس خارج فقه و حدیث و رجال را در محضر امام سراج الدین کسب علم نمود.

 5_ فرید الدیـن داماد نیشابورى دانشمند بزرگ آن عصر بود که خـواجه در حضـور ایـن استـاد اشـارات ابـن سینا را آمـوخت.

 6ـ کتاب قانـون ابـن سینا را از قطب الـدیـن فرا گرفته و در نهایت از محضـر عارف نامـور شیخ عطار نیشابـورى بهره مند گردید.

 7ـ ابـو السادات اسعد بـن عبد القادر.

 8 _ خـواجه نصیر علـم فقه را از محضـر (معین الدیـن سالم) فرا گرفته است.

 9ـ در موصل از محضر (کمال الدیـن موصلى) نجـوم و ریاضـى را آموخت.

شاگردان بسیاری از محضر خواجه کسب علم نموده اند که معروف ترین آنان را می توان : علامه حلی و ابـن فـوطـى یکـى از شـاگـردان حنبلى مـذهب را نام برد.

فهرست آثار خواجه نصیرالدین طوسی

آثار

 میل رادکان در نزدیکی توس، اثری از خواجه نصیر الدین توسیزندگی او بر پایه دو هدف اخلاقی و علمی بنا نهاده شده بود. او در بیشتر زمینه‌های دانش و فلسفه، تالیفات و رسالاتی از خود به یادگار گذاشته که بیشتر عربی هستند، اما ۲۵٪ نوشته‌های وی به زبان پارسی بوده‌اند.

 از معروفترین آثار او به پارسی، «اساس الاقتباس» و «اخلاق ناصری» را می‌توان یاد کرد. وی در اخلاق ناصری رستگاری راستین انسان‌ها را در «سعادت نفسانی»، «سعادت بدنی» و «سعادت مدنی» می‌داند و این نکته نشان می‌دهد که خواجه در مسائل مربوط به بهداشت جسمانی و روانی هم کارشناس بوده‌است.

 خواجه نصیر حدود یکصد و نود کتاب و رسالهٔ علمی در موضوعات متفاوت به رشتة تحریر درآورد. که ذیلاً به برخی از آنها اشاره می‌شود:

  1.تجریدالاعتقاد: که در موضوع کلام نگاشته شده و به دلیل اهمیت فوق العادة آن مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و شرحهای بسیاری پیرامون آن نوشته شده‌است.

 2.شرح اشارت بو علی سینا: این کتاب شرحی بر اشارات بوعلی سینا است.

 3.قواعد العقاید

 4.اخلاق ناصری یا اخلاق طوسی

 5.آغاز و انجام

 6.تحریر مجسطی

 7.تحریر اقلیدس

 8.تجریدالمنطق

 9.اساس الاقتباس

 10.زیج ایلخانی

 11.آداب البحث

 12.آداب المتعلمین

 13.روضةالقلوب

 14.اثبات بقاء نفس

 15.تجرید الهندسه

 16.اثبات جوهر

 17.جامع الحساب

 18.اثبات عقل

 19.جام گیتی نما

 20.اثبات واجب الوجود

 21.الجبر و الاختیار

 22.استخراج تقویم

 23.خلافت نامه

 24.اختیارات نجوم

 25.رساله در کلیات طب

 26.ایام و لیالی

 27.علم المثلث

 28.الاعتقادات

 29.شرح اصول کافی

 30.کتاب الکل

 31.صور الکواکب

 32.تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار

 تاریخ وفات او هیجدهم ذیقعده سال ۶۷۳ ق. است. و در حرم کاظمین و پایین پای دو امام مدفون شد. بنا به وصیتش بر روی سنگ مزارش این آیه قرآن را نگاشتند. «و کلبهم باسط ذراعیه بالوسیط» «و سگشان (به حالت پاسبانی) دو دست خویش بر درگاه (غار) گشاده بود

 

مقالات

  1- نگاهي به زندگي فكري خواجه نصير  2- خواجه نصير استاد نجوم ايران
 3- انتقاد خواجه نصير از فخر رازي  4- خواجه نصيرالدين طوسي
 5- طبقات اجتماعي در نظرگاه خواجه نصير  6- خواجه نصيرالدين طوسي
 7- بررسي ديدگاه هاي سياسي افلاطون و فارابي  8- عرفان در جستجوي برهان
 9- اوصاف الاشراف و علم سلوك  10- عرفان و فلسفه عملي از منظرخواجه نصير
 11- علي‌ طبقه بندي دانش هاي عقلي  12- اشكالات متكلمانه به پاسخ هاي فيلسوفانه
 13- درنگي چند درتلخيص المحصل خواجه نصير  14- نگاهي كوتاه به شرح اشارات خواجه نصير
 15- رساله فصول (تنها نوشته كلامي خواجه)  16- تجريد الاعتقاد و تاملات دواني بر آن
 17- آغاز و انجام و بازتاب آن در گزارش وجودي ...  18- جايگاه منطق نزد خواجه نصيرالدين طوسي
 19- آيا مي توان خواجه نصير را معتقد به منطق ...  20- بررسي تاملات خواجه نصير در دانش اخلاق
 21-.نگهبان خانواده: تربيت فرزند در انديشه خواجه  22- فيلسوف گفت و گو : نصيرالدين طوسي
 23- مسافري از خراسان: سيري در زندگي خواجه ...  24- سيري در زندگي و انديشه هاي خواجه نصير
 25- مردي براي تمام فصول: ايران زمين و دانش ...  26- جدال اخلاق و سياست در انديشه خواجه ...
 27- خواجه نصير، سياست پرداز و رياضي دان ...  28- معقول ثاني فلسفي در فلسفه مشايي- اشراقي
 29- مهمترين نوآوريهاي منطقي ابن سينا و نقش ..  30- امنيت در انديشة فارابي و محقق طوسي
 31- نظام اخلاقي خواجه نصير  32- نگاهي به نوآوري هاي فلسفي و كلامي خواجه