استانداردهای کتابخانه ای

كتابخانه ملّـي در جـايگـاه كتابخانه مـادر و مطابق بـا قانون اساسنامه خود، وظيفه گردآوري و تدوين استانداردها و دستور العمل هاي رايج در حوزه كتابداري و اطلاع رساني را بر عهده دارد كه برخي از آنها به شرح زير است:

  •  سرعنوان هاي موضوعي فارسي

ايـن اثـر در برگيرنده شكـل مستنـد موضوعات مطروحه در كتاب هاي منتشر شده در داخل ايران است. تاكنون سه ويرايش از آن به چاپ رسيده است.

  •  فهرست مستند اسامي مشاهير و مؤلفان 

نـام صحيـح و تـاريـخ تولد يـا فوت افراد سرشناس، نويسندگان و مترجماني كه كتابي از ايشان يا راجع به ايشان در ايـران منتشـر شـده بـاشـد را مي توان در ايـن اثر يافت. به عبارت ديگر اين اثر مانند سر عنوان هاي موضوعي فارسي و داراي پشتوانه انتشاراتي است.

  •  سر عنوان هاي موضوعي پزشكي

بـه علـت تنـوع و گستردگي موضوعات در علـم پزشكي، سر عنوان هاي اين حوزه به صورت مبني جداگانه در دو جلد از جانب كتابخانه ملّي ايران تدوين و منتشر شده است.

  •  گسترش هاي رده بندي

از آنجـا كـه رده بندي هاي مـوجـود در سطح جهان در موضوعات مختص ايران و اسلام، جوابگو نيست، كتابخانه ملّي سالهاست كه به تدوين گسترش هاي مختلفي از رده بندي هاي ديويي و كنگره مي پردازد.

1- گسترش هاي ديويي
تاكنون گسترش رده بندي ديويي براي تاريخ ايران، ادبيات ايران، زبان هاي ايران، جغرافياي ايران و اسلام تدوين و منتشر شده است.

2- گسترش هاي كنگره
عـلاوه بـر تاريخ، ادبيات و جغرافياي ايران و اسلام با رده هاي فلسفه اسلامي ( BBR ) ، سازمان هاي آموزشي در ايـران ( LGR ) ، ادبيـات فرانسه ( PQ ) ، ادبيـات عربي ( PJA ) و ادبيات روسي ( PG ) نيز مطابق با استانداردهاي كتابخانه كنگره، گسترش يافته است.

 

  •  نشانه مؤلف فارسي براي رده بندي هاي ديويي و كنگره .
  •  تدوين و انتشار مارك ايران .
  •  استانداردهاي كتابخانه هاي آموزشگاهي، دانشگاهي، تخصصـي، نابينـايـان و زنـدان

استانداردهای آرشیو

استاندارد جهاني اين نوع فعاليت عبارت از همكـاري دايمـي كارشناسـان بخـش مـديريت اسناد آرشيو ملي با مديران و كاركنان اسناد سازمانها، در تعـين عمـر مفيـد بـراي انـواع اسـناد در دوره‌هاي مختلف، جداول زماني ارزشيابي و... به منظور ايجادچرخه يا گـردش كـار مناسـب اسـناد است. 

در اين گردش كار كه توأم با نظارت و راهنمايي دقيق در نحوة دريافت، توليد، طبقـه‌بنـدي و بايگاني اسناد مي‌باشد ودر خيلي از كشورها از آن تحـت عنـوان پرونـده( پوشـه ملـي) و يـا نظـام متحدالشكل مديريت اسناد نام برده مي‌شود كلية اقدامات و فعاليتهاي مربوط به دوره‌هاي جـاري ونيمه جاري بودن اسناد و نيز چگـونگي ارتبـاط بـا مركـز بايگـاني راكـد، تهيـة ليـستهاي انتقـال وآماده سازي و ارسال اسناد پيش بيني شده است.

دیجیتال سازی

 انعطاف پذيري ، انسجام ، گسترش پذيري و ميان كنش پذيري ، ويژگي هاي اصلي كتابخانه هاي ديجيتالي و وجه تمايز  با ديگر نظام هاي اطلاعاتي است؛ و هرچند اين اصول براي همه  نظام هاي اطلاعاتي مطلوب است ، اما براي نظام كتابخانه ديجيتالي يك ضرورت است . به عبارت ديگر،  هرگاه چنين ويژگي هايي در سيستم كتابخانه ديجيتالي بوجود آيد مي توان يك كتابخانه ديجيتالي استاندارد را مدعي شد.

تهيه، تنظيم و بومي سازي اين استانداردها نيازمند مشاركت نخبگان سازمان است كه اين امر با تشكيل كارگروه استانداردها ميسر گرديده است.

با توجه به اين ضرورت كه كتابخانه ها بايد آمادگي همگامي و سازگاري با تغيير و تحولات سريع فناوري هاي اطلاعات را داشته باشند و بتوانند ضمن ارتقاي سيستم ها، يكپارچگي و صحت داده هاي موجود در پايگاههاي اطلاعات خود را حفظ نمايند،

كتابخانة ملي در صدد برنامه ريزي و تدارك نرم افزار استاندارد و مناسبي براي حفاظت و نگهداري و دسترسي مجموعة ديجيتال خود است. از آنجا كه حفاظت و نگهداري مجموعه هاي ديجيتال مستلزم بكارگيري فناوري ها و پروتكل هايي است كه با استانداردهاي نگهداري مجموعه هاي آنالوگ تفاوت عمده و ماهوي دارد، انبارة مورد نظر بايد الزاما قادر به پذيرش منابع ديجيتال، ذخيره سازي و مديريت اين منابع همراه با فراداده هاي مرتبط (توصيفي، ساختاري، فني، مديريتي . . .) و تضمين دسترس پذيري اين منابع در بلند مدت باشد.

مجموعه سازي منابع ديجيتال

لازم است در مجموعه سازي منابع ديجيتال ، به  استانداردهاي زير توجه شود:

1.   مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد پيوسته و بي وقفه سرپرستي و پشتيباني ‌شود، به اين معنا كه تك تك  منابع آن درسراسر چرخة حيات خود به صورت پويا و روزآمد مديريت شده و مورد بازنگري قرار گيرد.

2.   مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد به نحوي گسترده در دسترس عموم قرار گيرد و موانع غير ضروري بر سر راه استفاده از آن وجود نداشته باشد.

3.  مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد حقوق مالكيت معنوي آثار را رعايت كرده و آن را محترم ‌بدارد.

4.  مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد ساز و كارهايي براي ارائة  آمار مربوط به ميزان استفاده و نيز ساير آمارهايي داشته باشد كه امكان اندازه‌گيري سودمندي و ثمربخشي آن را بر مبناي روشهاي استاندارد ميسر ‌سازد.

5.  مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد، قابليت سازگاري و ميان-كنش‌پذيري  با ساير مجموعه‌هاي ديجيتال را داشته باشد.

6.   مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد به راحتي و رواني در مسير كار جاري كاربران (كارمندان و كاربران نهايي) قرار گرفته و با آن هماهنگ و همسو باشد.در مواردي كه كاربر نهايي مجاز به همكاري در مجموعه سازي است، لازمست گزينگان و منوهاي ويژه جهت تعامل با كاربر و يا تسهيل در بارگذاري و انتقال آثار پيش بيني شود.

7.  مجموعة كتابخانة ديجيتال بايد ازتداوم‌پذيري درطول زمان برخوردار باشد. 

آخرین تاریخ بروزرسانی: ۱۳۹۷/۴/۱۶ - ۸:۲۰:۳۸