درباره

سازمان اسناد و کتابخانه ملی در ايران دارای مجموعه‌های منحصر بفردی چون نسخه‌های خطی، اسناد، مطبوعات ، نشریات ادواری و اشيای موزه‌ای است. حساسيت برخی از اين منابع سبب شده تا کاربران نتوانند به سادگی به آنها دسترسی داشته باشند.   از سوي ديگر،  با توجه به رسالتي كه بر دوش نظام هاي اطلاعاتي منجمله كتابخانه هاست،  ايجاد دسترسي به گستره‌اي هر چه وسيع‌تر از منابع پر محتوا و غني و تضمين پايداري اين دسترسي ,وظيفه كتابخانه ها و  آرشيوهاي ملي است  كه البته بخشي فزاينده اي  از اين محتوا در قالب منابع اينترنتي منتشر مي‌شود.  دیجیتالی کردن منابع کمیاب و از سوی دیگر در اختیار قراردادن منابع پر کاربرد نیز در این رابطه بی تاثیر نیست (مارچیونینی[1]،2002) .

مجموعه هاي دیجیتال همانند مجموعه های سنتی ، بر اساس رسالت و دامنه مشخصی شكل مي گيرند و همان هاست كه  مراحل و فعالیت های مجموعه سازی را هدایت می کنند. در این زمینه خط مشی ها  و  برنامه های کتابخانه و مهم تر از همه  نیازهای کاربران در مجموعه سازی دیجیتالی کتابخانه نقشي اساسی  دارند.

از اين رو اداره كل منابع ديجيتال با تشكيل كارگروه هاي تخصصي ، در اقدامي اصولي بمنظور اجراي هرچه بهتر اين مهم، گامهاي موثري برداشته است.

در تمام مراحل تشكيل كتابخانه ديجيتالي و بعد از اتمام و راه‌اندازي كتابخانه، اين كميته ها موظف به نظارت و ارزيابي كلي امور انجام يافته و نيز بررسي مزايا و نارسايي‌هاي كتابخانه خواهند بود. نظارت و ارزيابي مي‌تواند به پيشنهاد مدیران کل ، و مدیران گروه های پژوهشی  و از طريق انجام طرح هاي مختلف پژوهشي و نظرسنجي از كاربران انجام پذيرد. طرح هاي پيشنهادي پس از بررسي كميته كتابخانه ديجيتالي و شوراي پژوهشي و تأئيد رياست محترم سازمان قابل اجرا خواهد بود.

در صورت نياز به اطلاعات بيشتر درباره كتابخانه ديجيتال با digital@nlai.ir  مكاتبه فرماييد.

دستنامه

كتابخانه  هاي ديجيتالي سازمان  هايي هستند كه در آن ها كاركنان متخصص به انتخاب، فراهم آوري، سازماندهي، و مديريت منابع ديجيتالي اشتغال دارند. اين كار براي كمك به  دسترسي فكري به منابع ديجيتالي و نيز اطمينان از وجود مجموعه  اي از آثار ديجيتالي در مدت زمان طولاني مورد توجه قرار مي  گيرد تا از اين طريق بتوان منابع اطلاعاتي ديجيتالي را با سرعت و از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه براي استفاده جامعه كاربران يا مجموعه  اي از جوامع در دسترس قرار داد.[1] بر اساس خط  مشی مجموعه سازی دیجیتال سازمان٬ هدف از ايجاد کتابخانه ديجيتالی سازمان اسناد و کتابخانه ملی حفاظت از آثار کمياب و ناياب موجود در بخش های مختلف سازمان از جمله معاونت کتابخانه ملی ( نسخ خطی ،چاپ سنگی، نشریات، و آثار هنری موجود در این معاونت) ؛ معاونت اسناد ملی، نشر ديجيتالی آثار توليد شده در سازمان اسناد و کتابخانه ملی و ايجاد امکانات دسترسی آسان و سريع برای محققان، انديشمندان، علاقه‌مندان و ... است

هدف از تدوین شیوه  نامه پردازش منابع رقمی مستند کردن فرایند پردازش منابع رقمی در کتابخانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است. در کتابخانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی از نرم افزار پاپیروس (لاوین) برای کتابخانه دیجیتال استفاده شده است و فراداده ها از نرم افزار رسا استخراج می شود. بدیهی است که این شیوه نامه بر اساس امکانات و شرایط  این دو نرم افزار تدوین شده است و در صورت راه اندازی فرایند و فعالیت  های جدید این سند باید به  روزرسانی شود.

 

کارگروه محتوا

هدف از ايجاد کتابخانه ديجيتالی سازمان اسناد و کتابخانه ملی حفاظت از آثار کمياب و ناياب موجود در بخش های مختلف سازمان از جمله معاونت کتابخانه ملی ( نسخ خطی ، نشریات ، و آثار هنری موجود در این معاونت) ؛ معاونت  اسناد ملی، نشر ديجيتالی آثار توليد شده در سازمان اسناد و کتابخانه ملی، ايجاد امکانات دسترسی آسان و سريع برای محققان، انديشمندان و علاقه‌مندان و ... مي باشد كه براي دستيابي به اين مهم، كارگروه محتوا تشكيل شده است .

انتخاب و اولويت‌بندی منابع برای کتابخانه ديجيتالی

 انتخاب و اولويت‌بندی اوليه آثار با پيشنهاد ادارات مربوطه سازمان خواهد بود و اعضای کميته برای انتخاب و اولويت بندی منابع ادارت و بخشهای مختلف سازمان با در نظر گرفتن مسائل زير تصميم‌گيری می‌کنند:

1 ـ آثار ناياب  ( مجموعه های خاص و منحصر به فرد) در حوزه ایران و اسلام ؛

2 ـ آثار کمياب

3 ـ انتخاب آثاري كه ارائه مستقيم و فيزيكي آنها ممكن است منجر به آسيب‌ديدگي منبع اصلي گردد.

4ـ  آثار برجسته و معتبری که با توجه به معيارهاي سازمان به نشر فرهنگ و تاريخ ايران و اسلام کمک کند

5 ـ انتشارات سازمان و نيز آثاری که به معرفی سازمان و سوابق مربوط به آن مي‌پردازد

6 ـ آثار ارزنده‌اي که با توجه به معيارهاي سازمان به معرفی شخصيت های برجسته علمی، فرهنگی، مذهبی کشور می‌پردازد

7 ـ انتخاب آثاري كه مورد استفاده عام‌تر و گسترده‌تر به لحاظ جغرافيايي هستند

 

راه های مختلف گردآوری و تهيه منابع

 

1 ـ اسکن و ديجيتالي کردن منابع انتخاب شده

2 ـ خريداری و يا تهيه منابع موجود به صورت ديجيتالی و چندرسانه‌اي

3 ـ گردآوری برخی منابع مرتبط با اهداف سازمان از شبکه جهانی وب با رعايت مسائل مربوط به حق مؤلف

4 ـ گزينش و تبديل منابع ميکروفرمي موجود در سازمان به صورت ديجيتالی

5 ـ تهيه برخي منابع مورد نياز از طريق مبادله با ساير مراكز و كتابخانه‌هاي داخلي و خارجي

 

 تبصره يک  تهيه منابع ديجيتالي با توجه به خط‌ مشي و اولويت  هاي كميته كتابخانه ديجيتالي ترجيحاً توسط ادارات کل و بخش  هاي سازمان انجام مي‌گيرد. در صورت لزوم و با تصويب كميته كتابخانه ديجيتالي و تأئيد رياست سازمان، براي انجام امور فوق مي‌توان از خدمات قراردادي برون‌سپاري به اشخاص حقيقی و حقوقی نیز سود جست.

تبصره دو  در صورت تصميم‌گيری برای خريد منبع ديجيتالی، مسائل سفارش، خريد و پيگيری منبع مربوطه بر عهده اداره کل  فراهم آوری مواد در معاونت کتابخانه ملی  سازمان خواهد بود.

کارگروه فنی

كتابخانه هاي ديجيتالي سازمان هايي هستند كه در آنها كاركنان متخصص به انتخاب، فراهم آوري، سازماندهي، و مديريت منابع ديجيتالي اشتغال دارند. اين كار براي  كمك به دسترسي فكري به منابع ديجيتالي و نيز اطمينان از وجود مجموعه اي از آثار ديجيتالي در مدت زمان طولاني مورد توجه قرار مي گيرد تا از اين طريق بتوان منابع اطلاعاتي ديجيتالي را با سرعت و از لحاظ اقتصادي مقرون به صرفه براي استفاده جامعه كاربران يا مجموعه اي از جوامع در دسترس قرار داد[1].

فراهم‌آوري دسترسي به گستره‌اي هر چه وسيع‌تر از منابع پر محتوا و غني و تضمين پايداري اين دسترسي از رسالت‌هاي كتابخانه‌هاست كه البته بخشي فزاينده از اين محتوا در قالب منابع اينترنتي منتشر مي‌شود. برخی کتابخانه ها مجموعه های دیجیتالی خود را براساس کتابخانه الکترونیکی خود شکل می دهند و برخی دیگر بصورت گزینشی عمل کرده و بخش های خاص مجموعه را به دیجیتال تبدیل می کنند؛ که در این زمینه خط مشی ها  و  برنامه های کتابخانه و مهم تر از همه  نیازهای کاربران در مجموعه سازی دیجیتالی کتابخانه نقشي اساسی  دارند. آنچه مسلم است  ماهيت متفاوت  منابع ديجيتالي  سبب گردیده كتابداران  و دست اندركاران پروژه هاي رقومي سازي  براي تضمين دسترسي پايدار به اين منابع  با چالش هايي تازه روبرو شوند.

نظر به اهميت اين موضوع، اداره كل منابع ديجيتال براي بهره مندي از خرد جمعي نخبگان سازمان، اقدام به تشكيل كارگروه فني نموده است.

ارتباط با کتابخانه دیجیتال

تلفن

021-81622440

 

پست الکترونیک

digital@nlai.ir

 

 

آخرین تاریخ بروزرسانی: ۱۳۹۷/۲/۲۵ - ۱۲:۵:۳۰