از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 
قيام سي تير1331

قيام سي تير

پس از برگزاري انتخابات دورة هفدهم وافتتاح مجلس شوراي ملي وباز گشت دكتر مصدق از داد- گاه لاهه و در بحبوحة مبارزات نهضت ملي شدن صنعت نفت، با وجود اظهار تمايل اكثريت نمايندگان مجلس جديد به نخست وزيري دوبارة دكتر مصدق، ناگهان وي از سمت خود استعفا داد. علت اين امر كارشكني هاي اقليت مجلس تحت رهبري سيد حسن امامي، عدم ابراز تمايل مجلس سنا به زمامداري دكتر مصدق واختلاف برسر در خواست اختيارات بيشتر براي نخست وزير بود. با انتخاب سيد حسن امامي به عنوان رئيس مجلس، بر اساس سنت پارلماني، پس از انتخاب هيات رئيسه مجلس، نخست وزير قبلي مي بايست از سمت خود كناره گيري كند تا مجلس جديد راي تمايل خود را در حفظ دولت قبلي يا معرفي دولت جديد اعلام دارد. باوجود مخالفت عده اي از نمايندگان، اكثريت مجلس، در جلسة روز پانزدهم تير 1331 به نخست وزيري  دكتر مصدق اظهار تمايل كردند، ولي مجلس سنا در روز بعد از ابراز تمايل خود داري كرد وآن را موكول به ارائه برنامه هاي دولت وملاحظه وبررسي آن برنامه ها نمود. دكتر مصدق در روز شانزدهم تير به دليل عدم اظهار تمايل مجلس سنا از قبول پست نخست وزيري خود داري كرد . روز هجدهم تير از ميان نمايندگان حاضر در مجلس سنا، تنها 14 نفر به زمامداري دكتر مصدق ابراز تمايل كردند. در اين شرايط آيت الله كاشاني در واكنش به مخالفت مجلس سنا اعلاميه شديد اللحني صادر كرد. از طرف احزاب، گروهها، اصناف ، پيشه وران وبازاريان نيز تلگراف ها ونامه هاي فراواني در حمايت از مصدق به مركز ارسال گرديد. تحت فشار گروه هاي سياسي ودرخواست هاي مكرر مردم و اظهار تمايل مجلس شوراي ملي، شاه عليرغم مخالفت مجلس سنا، فرمان نخست وزيري دكتر مصدق را صادر كرد. مصدق اين بار اعطاي اختيارات شش ماهه ودر خواست مقام وزارت جنگ را شرط پذيرش نخست وزيري  تعين نمود. شاه از دادن اين سمت امتناع كرد و دكتر مصدق استعفا كرد. پس از استعفاي مصدق، در جلسه غير علني اكثريت مجلس به زمامداري احمد قوام ابراز تمايل كرد وشاه هم فرمان نخست وزيري او را صادر كرد. باانتشار خبر استعفاي دكتر مصدق وانتصاب قوام به نخست وزيري آيت الله كاشاني دو مطلب را به صراحت وقاطيعت اعلام كرد :1 - قوام خائن است 2-مصدق براي ادامه نهضت بايد به زمامداري بر گردد.

قوام نيز در روزبيست وهفتم تيراعلامية شديد اللحني با عنوان « كشتيبان را سياستي دگر آمد» صادر كرد كه از راديو پخش شد. آيت الله كاشاني در برابر اعلامية قوام، واكنش نشان داد و اعلاميه اي كه معروف به قوام برانداز شد صادر كرد. همچنين در 28 تير با صدور اعلاميه اي خطاب به قواي انتظامي، وضع موجود را تشريح  كرد. روز29 تير عملاً دو گروه در مقابل هم قرار گرفته بودند و تلاش قوام براي بازداشت آيت الله كاشاني بي نتيجه ماند و آيت الله كاشاني فرصت يافت تا مصاحبة سرنوشت ساز مطبوعاتي 29تير را از موضع قدرت انجام دهد و موجبات قيام سي تير را فراهم سازد. ايشان در قسمتي از اين مصاحبه اعلام كرد اگر قوام كنار نرود، اعلام جهاد نموده و كفن مي پوشد وبا ملت در پيكار شركت مي كند. همچنين حزب زحمت كشان وديگر گروه هاي وابسته به نهضت ملي با فرياد مرگ بر قوام، زنده باد مصدق وكاشاني در حوالي بهارستان اجتماع مردم را به اقدامات عملي كشاندند.

در روز سي تير سر لشگر وثوق به دستور قوام در كاروانسراي سنگي با كاميون هاي سرباز راه را بر جمعيت هايي كه از همدان وكرمانشاه مي آمدند بست وآنها را سركوب كرد. در نقاط ديگر كشور نيز وضع متشنج بود. در آبادان و اصفهان تظاهرات وسيعي برگزار شد .در جريان اين قيام شاه نخست تلاش كرد تا با توسل به ارتش بحران را آرام سازد، اما پس از پنج روز تظاهرات گسترده، خونريزي و پيدايش نشانه هايي از نافرماني در ارتش، تسليم شد و از مصدق خواست تا دولتي جديد تشكيل دهد. بدين ترتيب با حمايت هاي آيت الله كاشاني، مردم و احزاب وگرو ههاي سياسي-مذهبي، دكترمصدق به نخست وزيري بازگشت .

 

نوشته : اكبر فلاحي

 

منابع و مآخذ:

1-آبراهميان، يرواند: ايران بين دو انقلاب، در آمدي بر جامعه شناسي سياسي ايران معاصر، ترجمة، احمد گل محمدي ، محمد ابراهيم فتاحي ولي لايي، (تهران، نشر ني، 1377)

2- روح الله بهرامي: اسنادي از قيام سي تير 1331، تهيه وتنظيم مركز اسناد رياست جمهوري، (تهران، وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي، 1382)

3-كاتوزيان، محمد علي: مصدق ومبارزه براي قدرت در ايران، ترجمة فرزانه طاهري (تهران، نشر مركز،1372)

4-مدني، سيد جلال الدين: تاريخ سياسي معاصر ايران، ج 1، (قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1369)

5-مكي، حسين: وقايع سي ام تير 1331،( تهران،ايران، 1366)

ابتداي صفحه

صداهاي ماندگار