از متخصص اسناد بپرسيد
صفحه هاي مرتبط
 
پربازديدهاي امروز
 
 
قيام پانزده خرداد

قيام پانزده خرداد

به دنبال سخنراني تاريخي و افشاگرانة امام خميني در عصر چهاردهم خرداد سال 1342 (مصادف با عاشورا) و انتقاد شديد از شخص شاه و روابط وي با آمريكا و اسراييل، رژيم شاه تصميم به دستگيري ايشان گرفت. ساعت چهار صبح روز پانزده خرداد، نيروهاي امنيتي و انتظامي پس از محاصره، وارد منزل امام خميني در قم شده و ايشان را دستگير و بلافاصله به تهران منتقل كردند. با انتشار خبر دستگيري، بسياري از مردم، ناراحت و عصباني به منزل امام خميني رفتند و به اتفاق حاج آقا مصطفي، حدود ساعت شش صبح به سمت حرم مطهر حضرت معصومه (س) حركت كردند. پس از مدتي صحن مطهر و خيابانهاي اطراف مملو از جمعيتي شد، كه با هيجان شعار «يا مرگ يا خميني» را سر داده بودند. همچنين علما و مراجع عظام، طي اعلاميه¬هايي كه از بلندگوي حرم خوانده شد، ضمن محكوم كردن اين اقدام، خواستار آزادي فوري ايشان شدند. حدود ساعت ده صبح تعدادي نيروي مسلح براي تقويت نيروهاي شهرباني وارد شهر قم شد و درگيريها شدت گرفت. بلافاصله بعد از ورود نيروهاي كمكي، تيراندازي به سمت مردم شروع شد و تعداد زيادي از آنان به شهادت رسيدند. كشتار در خيابانهاي اطراف حرم تا ساعت پنج بعد از ظهر ادامه داشت. با انتشار خبر دستگيري امام خميني در تهران، بازار تعطيل و مردم به خيابانها ريختند. تظاهركنندگان با تصرف كلانتري 6، قصد تصرف ايستگاه راديو و ادارة تبليغات (در ميدان ارك) را داشتند كه با تيراندازي نيرو-هاي رژيم مواجه و شمار زيادي از آنان كشته شدند. همچنين گروهي از مردم جنوب شهر از ميدان شوش حركت كردند. اين گروه كه با نيروهاي پليس و ارتش درگير شده بودند و قصد تصرف كلانتري 14 را داشتند، در حوالي ميدان خراسان با نيروهاي رژيم درگير شدند و عدة زيادي از آنان به شهادت رسيدند. دانشجويان به محض اطلاع از درگيريها با تعطيل كردن كلاسها و اجتماع در محوطة دانشگاه به خيابانها ريختند و بر ضد رژيم و به حمايت از امام خميني شعار دادند. در ميدان 24 اسفند (انقلاب فعلي) ستاد ژاندارمري مانع از ادامة راهپيمايي شد و با تيراندازي به سمت دانشجويان باعث پراكنده شدن آنان شد. در كنار قيام قشرهاي مختلف شهر تهران، عده¬اي از مردم و كشاورزان پيشواي ورامين پس از شنيدن خبر دستگيري امام خميني و كشتار مردم قم و تهران، كفن بر تن، دسته جمعي به سمت تهران حركت كردند كه پاسگاه ژاندارمري مانع از حركت آنان شد و دستور بازگشت داد ولي آنان نپذيرفتند و تصميم به ادامة حركت گرفتند كه ناگهان با رگبار مسلسل نيروهاي رژيم، عدة زيادي از آنان به خون غلتيده و به شهادت رسيدند. همچنين در اغلب شهرهاي ايران، راهپيمايي و درگيريهايي به وجود آمد. جلسات سخنراني بر ضد رژيم برگزار شد و نسبت به دستگيري امام خميني اعتراضاتي صورت گرفت. اعتراض در بعضي شهرها مانند شيراز، تبريز و مشهد از شدت گستردگي بيشتري برخوردار بود و در اين ميان تعداد زيادي از مردم به شهادت رسيدند. اولين پيامد و تاثير قيام، فراگيري رهبري مبارزه در دست روحانيت بود. پيامد دوم تبديل امام خميني به شناخته شده¬ترين مرجع در ميان مراجع چندگانة حوزة قم بود. امام خميني به دليل پرهيز از مريد پروري و مقلدسازي، در خارج از شهر قم و حوزه¬هاي علميه كمتر شناخته شده بود. قيام پانزده خرداد سبب شد نام امام خميني در كمتر نقطه¬اي از ايران ناشنيده باقي بماند. پيامد ديگر وسعت گرفتن و عمق يافتن مبارزه بود. مهم¬ترين دليل اين گسترش و تعميق را مي¬توان تثبيت رويكرد مذهبي قيام و قرار گرفتن روحاني بلند پايه¬اي هم چون امام در راس آن دانست. پيامد ديگر تغيير فاز مبارزه از مبارزة سياسي (به صورت بازي «قدرت نمايي ـ امتيازگيري» به مبارزه عليه موجوديت رژيم پهلوي بود.


ابتداي صفحه

مآخذ

حسيني، حسين: رهبري و انقلاب: نقش امام خميني در انقلاب اسلامي (تهران: پژوهشكدة امام خميني و انقلاب اسلامي، 1381) صص 183 ـ 186. منصوري، جواد: قيام پانزده خرداد 13421 (تهران، سازمان تبليغات اسلام ـ دفتر ادبيات انقلاب اسلامي، 1376) صص 171 ـ 186.


ابتداي صفحه

صداهاي ماندگار