"رشد بی رویه جذب دانشجو برابر است با تولید دارندگان مدرک تحصیلی! نجلا حریری nadjlahariri@hotmail.com

 
دکتر نجلا حریری درباره ی افزایش پذیرش دانشجو در مقاطع تحضیلات تکمیلی معتقد است: "
بحث افزایش پذیرش دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی را باید از زوایای مختلفی مورد ملاحظه قرار داد. به لحاظ کلی، تعداد دانش آموختگان کارشناسی ارشد و دکتری در یک رشته علمی می تواند به عنوان شاخصی برای غنای علمی آن حوزه خاص در کشور محسوب شود، اما این منوط به شرایطی است که اگر فراهم نباشد، عکس قضیه صادق خواهد بود. به طور قطع آنان که در رابطه با کتابداری و اطلاع رسانی به مفهوم واقعی احساس تعلق و مسوولیت می کنند، موافق این خواهند بود که همه ساله متخصصان بیشتری به حوزه های خدماتی، پژوهشی و آموزشی رشته افزوده شود، اما اگر به جای افزایش شمار متخصصان، صرفاً آمار دارندگان مدارک تحصیلات تکمیلی بیشتر و بیشتر شوند، قضیه نگران کننده خواهد بود. "
دکتر حریری تربیت افراد متخصص از سوی گروه های آموزشی را هدفی میداند که تحقق آن مشروط به موجود بودن شرایط مادی لازم از قبیل امکانات و فضاهای آموزشی مناسب، و لابراتوارهای مجهز و مهم تر از آن شرایط غیرمادی مانند مدرسان برخوردار از دانش تخصصی در زمینه مربوطه است که با داشتن وجدان کاری و به دور از ملاحظات شخصی غیرآکادمیک به انجام وظایف آموزشی و هدایت پژوهش های دانشجویی بپردازند. و میگوید : "نارسایی در هر یک از شرایط لازم، نه تنها مانع از تربیت افراد متخصص خواهد بود، بلکه استعدادهای درخشانی را نیز که با امیدواری بسیار، تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری را شروع می کنند، دچار سرخوردگی نموده، انگیزه تلاش و فعالیت علمی به معنی واقعی را نیز در آن ها کم رنگ تر خواهد کرد."
وی در ادامه به نقش وزارت علوم در این مساله اشاره کرده و یاد آور میشود : "
هر چند که افزایش شاخص نسبت پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی به تعداد کل دانشجویان، از اهداف وزارت علوم در راستای توسعه تحصیلات تکمیلی است، این امر باید با توجه و دقت کافی در امکانات و شرایط موجود انجام بگیرد. به همین سبب است که به منظور ساماندهی کیفی پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی، اخیراً از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایجاد محدودیت در ظرفیت پذیرش تحصیلات تکمیلی دانشگاه های غیرانتفاعی، پیام نور و آزاد مطرح شده و ظرفیت های جدیدی با توافق دانشگاهها تعیین شده است. البته به این نکته نیز باید اشاره کرد که تصمیم گیرندگان در گروه های آموزشی در تعیین ظرفیت پذیرش گروه مربوطه نقش تعیین کننده دارند و می توانند با برآورد واقع بینانه از امکانات موجود، سقف پذیرش را در حد معقول تعیین نمایند."
وی در پایان نظر خود را اینگونه جمع بندی میکند :"
در رابطه با پذیرش بی رویه دانشجو، امکانات بازار کار برای جذب دانش آموختگان نیز مسأله ای است که باید مورد توجه قرار بگیرد. نبود امکان اشتغال مناسب برای فارغ التحصیلان، مسأله مشترک بسیاری از رشته های تحصیلی است. این مسأله در رشته کتابداری نیز که سابقاً نسبت به برخی رشته های دیگر از بازار کار خوبی برخوردار بود، به تدریج مطرح می شود و احتمال دارد در سال های آتی وضعیت حادتری نیز پیدا کند.
به طور کلی به اعتقاد من رشد بی رویه پذیرش دانشجو در بسیاری از رشته ها از جمله کتابداری و اطلاع رسانی در شرایط موجود، چیزی به جز تولید انبوه دارندگان مدارک تحصیلات تکمیلی نیست و نمی توان امیدوار بود که به موازات این افزایش، تخصص علمی نیز در رشته افزایش یابد. در حال حاضر در گروه های آموزشی ای که از شرایط لازم برخوردار نیستند، تجدید نظر در ظرفیت پذیرش دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی به طور قطع منطقی ترین گزینه موجود است."
 

 

اوضاع در گروههای کتابداری مثل بیمارستان ها شده است! دکتر زهیر حیاتی

 

پاسخ های دکتر حیا تی به پرسش های زیر: . افزایش جذب دانشجو در سطوح بالا چه تاثیری در اینده رشته خواهد داشت؟ راهگشا خواهد بود؟ مشکل ساز میشود؟ موثر یا مخرب؟ 2.فکر میکنید چه نهاد /سازمان یا چه گروهی باید در برابر اینگونه مسائل واکنش نشان دهند؟ 3. شما در چه سالهایی دانشجوی دوره های کارشناسی ارشد و دکتری بودید و آیا به یاد دارید در آن سالها به چه میزان دانشجو پذیرفته میشد؟ 4. چنانچه از زاویه دیگر به این مساله نگاه میکنید برای ما بنویسید

1.پذيرش دانشجو در رشته هائي مانند كتابداري و اطلاع رساني كه در گروه رشته هاي حرفه اي است بايد بر مبناي برنامه هاي ملي يا منطقه اي صورت گيرد.مهم ترين عاملي كه پذيرش دانشجو ، ميزان و كيفيت آن را تعيين مي كند نياز و نوع آن مي باشد. لذا هر برنامه پذيرش دانشجوئي كه بر اين مبنا صورت نگيرد مي تواند مخرب باشد.
پذيرش دانشجو در سطوح كارشناسي ارشد و به خصوص دكتري با سرعت افزايشي كه چند سال اخير گرفته است به خصوص در مقطع كارشناسي ارشد مي تواند مشكل ساز باشد. متاسفانه بازار كار كتابداران نه تنها توسعه و گسترش نيافته است بلكه محدود تر هم شده است. بنده وارد بحث صلاحيت هاي گروه هاي كتابداري كه اخيرا مبادرت به پذيرش دانشجو در اين سطوح كرده اند نمي شوم. ولي تا حدودي مي دانم كه فارغ التحصيلان اين دوره هاحتي در سطح فوق ليسانس در بدو فراغت از تحصيل به دنبال استاد دانشگاه شدن هستند. پذيرش دانشجو در سطح دكتري گر چه هنوز به وضعيت پذيرش دانشجو در سطح كارشناسي ارشد دچار نشده است ولي دز اين دوره ها مسئله كيفيت مطرح است. متاسفانه اوضاع در گروه هاي آموزش كتابداري شبيه بيمارستان هايمان شده است كه در آن ها كسي به فكر معالجه بيمار نيست و به او به مانند منبع درآمد نگاه مي كنند. هركس هر چه زورش برسد و بتواند از او مي گيرد با تعرفه و بدون تعرفه. به قول معروف هر كس اين پنج روزه نوبت اوست. لذا شما و خوانندگان محترم مي توانيد داوري كنيد كه آن چه اتقاق افتاده است و در حال اتفاق است راهگشا است يا انسدادي. همچنين مؤثر است يا مخرب.
2.بنده به جز وزارت خانه هاي علوم و بهداشت و درمان، دانشگاه ها و انجمن علمي كتابداري واطلاع رساني ايران سازمان ديگري را نمي شناسم كه مي بايست بر اساس وظائف و مسئوليت هايشان به بررسي اين مورد بپردازند. وضعيت كنوني كه موجب نگراني شده است دلائلش را بايد بيشتر در سياست ها و برنامه هاي يافت كه سازمانهاي مذكور در سال هاي اخير تدوين و اجرا كرده اند.
3.در زماني كه بنده در مقطع فوق ليسانس درس مي خواندم دانشگاه هاي تهران، شيراز و دانشگاه علوم پزشكي ايران در اين سطح دانشجو مي پذيرفتند و دوره دكتري كتابداري و اطلاع رساني هم وجود نداشت. در دوره بنده دانشگاه تهران مبادرت به پذيرش 20 نفر دانشجو كرد كه در حدود نيمي از آنها در همان ترم اول دوره را به ميل خودشان ترك كردند. مراكز آموزشي ديگر هم چيزي بيش از 10 نفر دانشجو نمي پذيرفتند. وضعيت بازار كار كتابداري ميان سال هاي 1353 تا سال 1357 اصلا قابل مقايسه با وضعيت كنوني نيست. آن زمان دوره شكوفائي بازار كار كتابداري بود.
اين جانب دوره دكتري را در كشور استراليا گذراندم. اصولا در كشورهائي كه حساب و كتاب وجود دارد ميزان عرضه بر اساس ميزان تقاضاي موجو د و پيش بيني آن در آينده صورت مي گيرد، با مطالعه نه حدس و گمان، با مسئوليت و نه فارغ از همه چيز. دوره هاي دكتري در كشورهاي اروپائي و امريكا بيشتر بر مبناي تقاضا از كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه مي چرخد. البته تعداد كمي دانشجوي بومي نيز در اين دروه ها درس مي خوانند. آنها هر وقت احساس كنند كه ميزان تقاضا براي دوره اي در حال كاهش است آن را يا تعطيل مي كنند يا ادغام. به عنوان مثال دانشگاه نيوساوت ولز به همين دليل دانشكده كتابداري خود را اخيرا تعطيل كرد.
4.بنده از زاويه ديگري به مسائل به جز آن چه در فوق نوشتم و در بيشتر نوشته هايم نيز به آنها پرداخته ام نگاه نمي كنم. به اتفاقاتي كه مي افتد نمي توان خيلي خوشبين بود. التبه دز اين شرايط افراد نيك انديش و درست كاري هم وجود دارند كه سعي در بهيود اوضاع دارند ولي ميزان تخريب به آن حد هست كه كاشته هاي آن ها را بر باد دهد.