روز شمار تاریخ به روایت اسناد ملی

جستجوی وب سایت

جستجو

درباره سازمان

خدمات

English | العربیه | Italiano | Français | Русский

خدمات » خدمات آرشیو ملی ایران » اسناد مناسبت ها و روزشمار تاريخ به روايت اسناد ملی » روز شمار تاریخ به روایت اسناد ملی

مقدمه
روزشمار تاريخ به روايت اسناد ملّي، از ارديبهشت ماه سال 1386 ، به مناسبت سالروز اسناد ملّي و با هدف اطلاع رساني اسناد موجود در آرشيو ملّي ايران، در وبگاه سازمان آغاز به فعاليت كرد.
با عنايت به وظيفه و هدف برگرفته از مادة نخست قانون تأسيس سازمان اسناد ملّي ايران، يعني اشاعة اطلاعات اسناد به عموم مردم، تدوين كنندگان روزشمار، تلاش مي‌كنند پاسخگوي عموم مردم با تنوع سليقه‌ها و نيازهايشان باشند. لذا، اسنادي با تنوع موضوعي و حاوي اطلاعات فرهنگي، مذهبي، سياسي، اجتماعي، حقوقي، اقتصادي، هنري و ... گزينش مي‌كنند و بر اساس تاريخ ذكر شده در سربرگ آنها در هر ماه، در تاريخ دقيق توليد خود (روز و ماه) به مخاطبان معرفي مي‌شوند.
معرفي اسناد با توجه به «آئين نامة دسترسي به اسناد آرشيوي»، شامل اسناد با قدمت بالاي 40 سال است. لذا در آن، اسناد مربوط به 40 سال اخير و از جمله وقايع انقلاب شكوهمند اسلامي معرفي نخواهد شد كه اميدواريم اين كاستي را سازمان‌هائي كه در اين مسير گام برمي‌دارند و داراي محدوديت قانوني نيستند، جبران نمايند.
معرفي اسناد مربوط به جريانات سياسي، احزاب، رجال و مسائل مشابه، به معناي تأييد آن‌ها نمي‌باشد و اين اسناد، صرفاً با هدف اطلاع رساني، مهيا كردن زمينه براي پژوهش‌هاي آتي و روشن كردن زواياي تاريك تاريخ كشورمان معرفي مي‌شوند. از اين رو، مسئوليت نحوة استفاده، استنباط و بهره‌برداري از اسناد اين مجموعه، بر عهدة كاربران مي‌باشد.
به منظور ارائة اطلاعات تكميلي دربارة اسناد، سعي شده است با استفاده از منابع، به برخي از آن‌ها متني توضيحي نيز پيوست شود.
اداره كل اطلاع رساني و ارتباطات

تاریخ

روزشمار

1 آبان ماه1956 م.

سالروز عضويت ايران در پيمان بغداد

شرح سند: متن سخنراني دبيركل پيمان بغداد در انجمن ايران و امريكا در مورد اهداف پيمان مذكور
تاریخ سند:1956 م.
شمارة سند:290008470
تصاویر مرتبط1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12-13-

پیمان بغداد در دوران جنگ سرد و با هدف مبارزه با شوروی و نفوذ مارکسیسم منعقد گردید.
نخستین متن پیمان در جریان سفر نوری سعید به لندن در شهریور 1333 نوشته شد. در همان سال میان عراق و ترکیه نیز توافقاتی براي همکاری به عمل آمد. در بهمن 1333 عدنان مندرس نخست وزیر ترکیه به پاکستان سفر کرد و رئوس توافق همکاری میان دو کشور را به تصویب مقامات پاکستان رسانید و در 31 شهریور 1334 پاکستان نيز رسماً به پیمان پیوست.
در 19 مهر ماه 1334 حسین علاء نخست وزیر به دستور محمدرضا پهلوي لایحة الحاق ایران به پیمان بغداد را به صورت مادة واحده به مجلس سنا ارائه و کمیسیون مجلس سنا نیز علی‌رغم اعتراضات دولت شوروی به الحاق ایران، در 23 مهر ماه مادة واحده را تصویب كرد.
الحاق ایران به پیمان بغداد در 26 مهر ماه 1334 در مجلس سنا و در 30 مهر ماه در مجلس شورای ملّی به اتفاق آراء به تصویب رسید و بدین ترتیب ایران عضویت در پیمان بغداد را رسماً پذیرفت.
پیمان بغداد مشتمل بر یک مقدمه، دو نامة تفسیری و 8 ماده بود و به سه زبان عربی، ترکی استانبولی و انگلیسی نوشته شده و شامل مواد زیر بود:
* همکاری کشورهای عضو در امور دفاعی و امنیتی
* پیش بیني تشکیل هیئت های اجرایی مفاد پیمان
* تعهد در عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر
* تعهد در خصوص سازگاری مواد پیمان با میثاق ها و قراردادهای بین المللی
* اجازة امکان پیوستن کشورهای دیگر به پیمان
* پیش بینی تشکیل شورای دائمی پیمان با حضور وزرای کشورهای عضو
* پیش بیني مدت 5 سال برای پیمان با امکان تمدید آن
* نحوة امضای پیمان

2 آبان ماه 1322 ش.

سالروز تصویب اساسنامة کتابخانة ملّی

شرح سند: اساسنامة ادارة كتابخانة ملّي
تاریخ سند: 1322 ش.
شمارة سند: 297034540
شماره های مرتبط: 1- 2- 3

دوازده سال بعد از آغاز به کار مدرسة دارالفنون در تهران یعنی سال 1324 ش . کتابخانة کوچکی در آن تأسیس شد که می‌توان آن را هستة اولیة ایجاد کتابخانة ملّی ایران دانست. در سال1284 این کتابخانه با«کتابخانة ملّی معارف»ادغام گردید.
کتابخانة ملّی همواره در حال گسترش بوده است و تا سال 1316 که به طور رسمی کتابخانة ملّی نامیده شد بارها تغییر نام داد، نام‌هایی از قبیل: کتابخانة دارالفنون، کتابخانة معارف، کتابخانة ملّی فرهنگ، کتابخانة فردوسی و کتابخانة ملّی تهران.
کتابخانة ملّی ایران تا سال 1313 تابع وزارت فرهنگ(آموزش و پرورش) بود و از این سال به بعد تحت نظارت اداره کل کتابخانه‌ها (در وزارت فرهنگ و هنر) درآمد. از سال 1353 واحدی مستقل در وزارت فرهنگ و هنر را به خود اختصاص داد و در سال 1369 به عنوان سازمانی مستقل زیر نظر ریاست جمهوری قرار گرفت. آخرین تغییرات تشکیلاتی کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی ایران در سال 1381 و بر اساس مصوبة شورای عالی اداری بود که طی آن کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی ایران با سازمان اسناد ملّی ایران ادغام و سازمانی جدید تحت عنوان «سازمان اسناد و کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی ایران» ایجاد گردید.

2 آبان ماه 1343 ش.

متن سخنراني نمايندة سازمان ملل متحد در ايران و نايب رئيس جمعيت ايراني طرفدار حكومت متحدة جهاني

عنوان سند: متن سخنراني نمايندة سازمان ملل متحد در ايران و نايب رئيس جمعيت ايراني طرفدار حكومت متحدة جهاني، به مناسبت روز سازمان ملل
شرح سند: هاپكينسون نمايندة سازمان ملل متحد در ايران در سخنراني خود ضمن گراميداشت نوزدهمين سالگرد تأسيس سازمان ملل متحد، براي سازمان ملل نقشي حياتي و اساسي قائل شده و در ادامه افزوده است كه علي‌رغم معايبي كه داشته، هيچ شكلي در ضرورت وجودي آن روا نيست. وي هدف سازمان ملل متحد را تأمين صلح جهاني، حقوق اساسي بشري و تسهيل ترقي اجتماعي و بهبود سطح زندگي ابناي بشر معرفي كرده است.
آقاي عبده، نايب رئيس جمعيت ايراني طرفدار حكومت متحدة جهاني نيز طي سخنراني خود، ضمن اشاره به لزوم وجود حكومت متحدة جهاني خواستار، تجديد نظر در منشور سازمان ملل براي رسيدن به آن حكومت شده است.
شمارة سند: 270000338
تاريخ سند:2/8/1343 ش.
تصاوير مرتبط: 1- 2- 3- 4- 5- 6- 7- 8-

در اوايل جنگ جهاني دوم، روزولت رئيس جمهور آمريكا، چرچيل نخست وزير انگليس، ليتوينف سفير كبير شوروي و سونگ سفير كبير چين، سندي را امضا كردند كه بعداً موسوم به اعلامية سازمان ملل گرديد. روز بعد سفراي دولت‌هاي ديگر هم ذيل همان سند را امضا كردند و بدان ملحق شدند. پس از مدتي 21 كشور ديگر از جمله ايران به اين اعلاميه پيوستند و بدين ترتيب مقدمات تأسيس مؤسسه‌اي جهاني به نام سازمان ملل فراهم گرديد. در جلسات بعدي اساس سازمان ملل متحد طرح‌ريزي و سازمان‌هاي عمدة آن و همچنين روش اخذ رأي تعيين و معلوم گرديد.
امور سازمان ملل توسط شش دستگاه عمده كه عبارت از: مجمع عمومي، شوراي امنيت، شوراي اقتصادي و اجتماعي، شوراي قيموميت، دادگاه جهاني عدالت و دبيرخانه است، اجرا مي‌گردد. كلية اعضاي سازمان عضو، مجمع عمومي بوده و داراي رأي مساوي مي‌باشند.
مجمع عمومي سالي يك بار تشكيل مي‌گردد ولي ممكن است بر حسب تقاضاي شوراي امنيت و اكثريت اعضاي سازمان، جلسة فوق‌العاده تشكيل شود. مسئوليت عمدة شوراي امنيت حفظ صلح در جهان است.
اين دستگاه از طرف كلية اعضاي سازمان ملل انجام وظيفه مي‌كند و تمام اعضاي سازمان طبق منشور متعهد شده‌اند، از تصميمات آن تبعيت نمايند.
شوراي اقتصادي و اجتماعي به موجب اختيارات مجمع عمومي براي بهبود وضع اقتصادي و اجتماعي و همچنين پيشرفت حقوق انساني فعاليت مي‌كند.
شوراي قيموميت، مجمع عمومي را در اجراي وظايف خود در يك سيستم جهاني بين‌‌المللي خاص قيموميت ياري مي‌كند. منظور از اين سيستم، تأمين رفاه و ترقي مردم نواحي تحت قيموميت و هدايت آنها براي رسيدن به خود مختاري و استقلال كامل مي‌باشد. دادگاه جهاني عدالت (مربوط به دادگاه بين‌المللي لاهه) دستگاه عمدة حقوقي سازمان ملل است. كلية اعضاي سازمان ملل تابع مقررات و قوانين اين دادگاه كه در كشور هلند تشكيل مي‌شود، مي‌باشند.
دولت‌هاي غير عضو نيز مي‌توانند طبق شرايطي كه در هر مورد بخصوص از طرف مجمع با توصية شوراي امنيت تعيين مي‌گردد، مشمول احكام و مقررات آن دادگاه گردند. وظيفة دادگاه اخذ تصميم قاطع دربارة اختلافاتي است كه به آن احاله مي‌گردد. امور اداري سازمان ملل توسط يك دبيرخانه جهاني تحت رهبري دبير كل سازمان اجرا مي‌شود. اعضاي دبيرخانه نمايندة كشور خاصي نمي‌باشند و يك سرويس مستقل و بين‌المللي را با مسئوليت‌هاي مشترك جهاني اداره مي‌كنند.
در دوم آبان 1324 اساسنامة سازمان ملل به مرحلة اجرا گذارده شد. عواملي كه باعث شكست و انحلال جامعة ملل سابق گرديده بود و سال‌هاي شوم پديد آمده به دنبال آن، درس عبرتي بود كه باعث شد روش‌هاي جديدي ابداع شود.
در مقدمة منشور سازمان ملل كه در پايان كنفرانس سانفرانسيسكو به امضا رسيده هدفهاي سازمان به شرح زير مشخص گرديده است:
1- حفظ صلح امنيت جهان.
2- توسعه روابط دوستانه بين ملل براساس احترام حقوق مساوي و خود مختاري مردم دنيا.
3- تشريك مساعي در حل و فصل مسائل بين‌المللي كه داراي جنبة اقتصادي و فرهنگي و انساني مي‌باشند و ايجاد احترام براي حفظ حقوق انسانها و آزادي اساسي جهت تمام افراد بشر.
4- ايجاد مراكزي براي هماهنگ كردن عمليات ملل دنيا جهت حصول هدف‌هاي مشترك.

3 آبان ماه 1318 ش.

آيين گشايش دورة دوازدهم مجلس شوراي ملّي.

3 آبان ماه 1321 ش.

قانون اجازة تأسيس وزارت خواربار

3 آبان ماه 1324 ش.

اساسنامة تأسيس دانشكدة كشاورزي كرج

شرح سند: اين اساسنامه در 23 مهر ماه 1324 توسط هيئت دولت تصويب و مقرر شده است كه تا تصويب آن توسط شوراي عالي فرهنگ به موقع اجرا گذاشته شود. اساسنامه داراي 27 ماده است كه در مادة نخست آن، هدف از تأسيس دانشكدة كشاورزي را تعليم و تربيت اشخاص داراي اطلاعات علمي و عملي در كشاورزي، به منظور اداره كردن روستاها و اصلاح امور كشاورزي بيان كرده است. در مواد ديگر نيز به اموري چون طول دوران تحصيل در دانشكدة كشاورزي، تعداد كرسيها و كنفرانسها و شرح آنها، شرايط ورود دانشجو به اين دانشكده، نحوة انتخاب اساتيد، متصديان كنفرانسها، دانشياران، دستياران، رئيس و معاون آن، تركيب شوراي دانشكده‌ و وظايف آن، نحوة برگزاري امتحانات و مواد ديگري اشاره شده است.
تاریخ سند: 3/8/1324 ش.
شمارة سند: 3400- 113004
تصاویر مرتبط: 1-2-3- 4- 5- 6- 7- 8-

ادانشكدة كشاورزي از سال 1301 ش. در شهر كرج با نام آموزشگاه عالي فلاحت تأسيس گرديد و تا سال 1324 زير نظر وزارت كشاورزي اداره مي‌شد. در مهر ماه سال 1324 به دانشگاه تهران ملحق گرديد. دورة دانشكده از سال 1334 چهار ساله شد و كلاس‌هاي مهندسي زراعي، ماشين آلات، جنگل و دفع آفات داير گرديد. مطابق برنامه دو سال اول عمومي و از سال سوم رشته‌هاي مختلف زراعت، دفع آفات، دامپروري، آبياري، ماشين‌هاي كشاورزي، جنگل، باغباني، صنايع روستائي و تعليمات كشاورزي شروع به كار كرد. فارغ التحصيلان اين رشته‌ها علاوه بر معلومات عمومي كشاورزي كه برنامه‌هاي مشترك داشتند. در يكي از رشته‌هاي مزبور تكميل معلومات مي‌كردند و پس از فراغت از تحصيل در رشتة تكميلي خود مشغول به كار مي‌‌‌شدند. به دانشجوياني كه معدل كل آنها در طي سال 12 يا بيشتر بود، دانش‌نامة مهندسي كشاورزي داده‌ مي‌شد كه ارزش آن برابر ليسانس بود.

3 آبان ماه 1340 ش.

برنامة افتتاح سد كرج

عنوان سند: برنامة افتتاح سد كرج
شرح سند: سند، برنامة مراسم افتتاح سد كرج شامل بازديد از قسمت‌هاي مختلف نيروگاه و بالاي سد است.
شمارة سند: 27000028
تاريخ سند: 3/8/1340 ش.
تصاوير مرتبط: 1- 2- 3-
مطالعات چگونگي ساخت سد كرج (اميركبير)، در سال 1328 ش. آغاز شد و در سال 1336 عمليات احداث آن شروع گرديد و در سوم آبان‌ماه سال 1340 به بهره‌برداري رسيد.
اين سد بر روي رودخانة «كرج» ساخته شده است. سطح حوزة آب‌ريزي آن، 764 كيلومتر مربع مساحت دارد. متوسط جريان آب سالانة سد كرج 472 ميليون مترمكعب است. اين سد در استان تهران و در فاصله 63 كيلومتري شمال غربي شهر تهران، در كيلومتر 23 جاده كرج - چالوس، در شمال شهرستان كرج قرار دارد.
كنترل سيلاب‌هاي بهاره و جلوگيري از خسارت‌هاي ناشي از سيل، تامين آب شرب تهران به ميزان 340 ميليون مترمكب در سال، تنظيم آب براي مصارف آبياري و كشاورزي اراضي حومة كرج به ميزان 130 ميليون متر مكعب در سال و توليد انرژي «برق - آبي» براي كمك به شبكة سراسري برق به‌ويژه در ساعات اوج مصرف به ميزان سالانه 150000 مگاوات ساعت، دلائل و اهداف مهم احداث سد كرج به شمار مي‌آيد.
شايان ذكر است طول تاج سد 390 و عرض آن 7/85 متر، عرض در کف رودخانه 30 متر، ارتفاع از کف رودخانه163 متر، ارتفاع از پي180 متر و تعداد دريچه‌هاي تخليه آب 6 عدد مي‌باشد.

5 آبان ماه 1287 ش.

گزارشي دربارة مخالفت سفارتخانه‌هاي خارجي با تعطيلي مشروب فروشي‌ها و تماشاخانه‌ها و دستور امين السلطان دربارة آن

5 آبان ماه 1320 ش.

گزارش وزير پيشه و هنر به نخست وزير دربارة وضعيت كارخانجات و معادن پس از حوادث شهريور 1320

6 آبان ماه 1318 ش.

معرفي اعضاي كابينه توسط دكتر متين دفتري

عنوان سند: معرفي اعضاي كابينه توسط دكتر متين دفتري
شرح سند: در اين سند، دكتر متين دفتري 9 نفر را براي تصدي پست وزارت و دو نفر را براي كفالت وزارت جنگ و ادارة كل كشاورزي معرفي كرده است.
شمارة سند: 240008881
تاريخ سند: 6/8/1318 ش.

تصاوير مرتبط: 1
هنوز بيش از يك ماه از شروع جنگ جهاني دوم نگذشته بود كه پيشرفت‌هاي آلمان توجه جهانيان را به خود جلب كرد. در ايران با وجودي كه دولت در آغاز اين جنگ اعلام بي طرفي كرده بود، اما به اقداماتي دست زد كه در عمل، خود را طرفدار آلمان معرفي كرد. يكي از اين اقدامات، انتخاب احمد متين دفتري به رياست دولت بود كه با دخالت رضاه شاه صورت گرفت. بدين ترتيب منشي سابق سفارت آلمان كه تحصيلات خود را در مدرسة ايران و آلمان انجام داده و به ژرمانوفيلي شهره بود به مسند صدارت تكيه زد.
متين دفتري در آبان‌ماه 1318 كابينة خود را بدين شرح به مجلس معرفي كرد: علي منصور وزير پيشه و هنر، علي اصغر حكمت وزير كشور، مظفر اعلم وزير امور خارجه، دكتر محمد سجادي وزير راه، اسماعيل مرآت وزير فرهنگ، ابراهيم اعلم وزير پست و تلگراف و تلفن، سرتيپ امير خسروي وزير دارايي، محمد سروري كفيل وزارت دادگستري، سرتيپ احمد نخجوان كفيل وزارت جنگ، صادق وثيقي كفيل وزارت بازرگاني و سرتيپ مهدي قلي خان تاجبخش كفيل ادارة كشاورزي. مسئوليت وزارت دادگستري را نيز خود بر عهده گرفت.
بنابراين، انتخاب متين دفتري به نخست وزيري براي جلب توجه آلمان‌ها به ايران بود، ولي پس از مدت كوتاهي كه افق جنگ روشن‌تر شد و آلمان نتوانست با حملات برق آساي خود، كار جنگ را تمام كند، و از طرف ديگر كشور با مشكلات بزرگي مواجه بود، متين دفتري مورد خشم رضاه شاه قرار گرفت و در تير ماه 1319پس از هشت ماه نخست وزيري بركنار شد و به زندان افتاد. وي پس از آزادي تا شهريور 1320 در منزلش تحت نظر بود.
از جمله اقداماتي كه در دوران نخست وزيري وي صورت گرفت، اجراي اولين دورة سرشماري جمعيت و افتتاح اولين فرستندة راديويي ايران بود.

7 آبان ماه 1299 ش.

تقاضاي حاج سيد نصرالله صدر المدرسين خراساني براي انتشار روزنامة «مينو»

8 آبان ماه 1317 ش.

گزارش مربوط به بازرسي كتاب‌هاي دبستاني از لحاظ چگونگي تجليد، صحافي و نوع كاغذ

9 آبان ماه 1293 ش

سالروز اعلام بي طرفي ايران در جنگ جهاني اول

شرح سند : رونوشت تلگراف رياست وزراء به حاكم فارس در مورد گفتگو با سفير انگليس، لزوم آرام نمودن قشقايي‌ها٬ اعلام بي‌طرفي ايران در جنگ جهاني اول
تاريخ سند : 1293 ش .
شماره سند : 296007159
تصاوير مرتبط : 1-

جنگ جهاني اول در 28 ژوئيه 1914 هشت روز پس از تاجگذاري احمد شاه آغاز شد. وقوع و گسترش جنگ سبب گرديد كه كشورهاي جهان و به ويژه ايران كه از موقعيت استراتژيك و جغرافيايي خاصي برخوردار بود٬ ناخواسته درگير مسائل ناشي از جنگ شوند.
پس از شروع جنگ احمد شاه به منظور محافظت كشور از بلاياي جنگ٬ طي فرماني با متن زير بي‌طرفي ايران را در جنگ اعلام كرد.
«نظر به اينكه درين اوقات متاسفانه بين دول اروپ نايره جنگ مشتعل است و ممكن است اين محاربه به حدود مملكت ما نزديك شود و نظر به اينكه روابط و داديه ما بحمدالله با دول متاخصمه برقرار است براي اينكه عموم اهالي از نيات مقدسه ما در حفظ و صيانت اين روابط حسنه نسبت به دول محاربه مطلع باشند امر و مقرر مي‌فرماييم كه جناب مستطاب اجل اشرف افخم اكرم مهين دستور معظم مستوفي الممالك٬ رئيس الوزرا و وزير داخله فرمان ملوكانه را به فرمانفرمايان و حكام و ماموران دولت ابلاغ دارند كه دولت ما در اين موقع مسلك بي‌طرفي را اتخاذ و روابط دوستانه خود را با دول متاخصمه كماكان حفظ و صيانت مي‌نماييد و به اين لحاظ ماموران دولت را بايد متوجه نمايند كه نبايد وجهاً من الوجوه براً و بحراً كمك به همراهي و يا ضديت هر يك از دول متاخصمه نموده و يا اسلحه و ادوات حربيه براي يكي از طرفين تدارك و يا حمل كنند و بايد از طرفداري با هر كدام از دول متحاربه پرهيز و احترازنموده ٬ مسلك بي‌طرفي دولت مطبوعه خود را كاملاً رعايت نمايند و در تكميل حفظ بي‌طرفي و صيانت روابط حسنه بازآنچه هئيت دولت ما مصلحت داند و به عرض برسد در اجراي مقررات آن امر ملوكانه شرف صدور خواهد يافت.»
همان گونه كه در فرمان دستورداده شده بود دولت مستوفي الممالك با بخشنامه اي از تمام مجريان دولتي خواست كه مطابق فرمان و اصل بي‌طرفي عمل نمايند .
علي‌رغم اين اعلام٬ اندك زماني پس از آغاز جنگ٬ واحد هايي از سربازان انگليسي همراه قواي هندي تحت امر خود به بهانة ضرورت محافظت از تاسيسات نفتي خوزستان از بحرين وارد آبادان شدند و اين شهر را اشغال كردند. .
پس از چندي تبريز نيز به اشغال قواي عثماني درآمد و بدنبال آن كشمكش نظامي ميان عثماني و روس‌ها آغاز گرديد و كم كم آلمان‌ها نيز همراه با نظاميان

9 آبان ماه 1306ش.

سالروز اعلام خلع احمدشاه و انقراض سلسله قاجاريه

شرح سند: مصوبة هیئت دولت در مورد الغای عناوین و القاب مرتبط با سلسلة قاجار
تاریخ سند: 1306ش.
شمارة سند: 310000044
تصاویر مرتبط:1-2-

سلطان احمدشاه دومين فرزند ذكور محمد علي شاه در 27 شعبان 1314 هجري قمري مطابق با 12 بهمن ماه 1275 شمسي در تبريز متولد شد. مادرش ملكه جهان بزر‌ترين دختر كامران ميرزا نايب السلطنه بود. احمد ميرزا از پنج سالگي در مكتب خانه وليعهد تحصيلات خود را آغاز كرد و در ده سالگي به اتفاق پدرش به تهران آمد و در 19 اسفندماه 1285 با تشريفات خاصي به وليعهدي تعيين گرديد و بالاخره در 25 تيرماه 1288 به اتفاق پدر و مادر و ساير برادران خود در سفارت روسيه واقع در زرگنده متحصن شد. پس از خلع محمد علي شاه از سلطنت احمد ميرزا وليعهد به سلطنت ايران انتخاب گرديد و چون سن وي به نصاب قانوني نرسيده بود، ميرزا عليرضاخان عضدالملك ايلخاني قاجار را به نيابت او برگزيدند.
سرانجام چند روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول احمد شاه 18 ساله به سلطنت رسید. در نتیجة اين جنگ که قريب چهارسال به طول انجاميد، به علت ورود نيروهاي عثماني و روس و انگليس و آلمان به ايران، مردم وضع اسفناكي يافتند و قحطي عده زيادي از هموطنان ما را به هلاكت رسانيد. احمدشاه نيز هر چندماه يك بار يكي از رجال را به رئيس الوزرائي انتخاب مي‌کرد ولي كوچك‌ترين تغييري در وضع مردم ايران حاصل نمي‌شد و بيگانگان به قتل و غارت اموال مردم و اعدام آنها مي‌پرداختند.
رضاخان به محض آن كه در سوم ‌آبان 1302 به مقام نخست‌وزيري رسيد، احمد شاه را ناچار كرد رهسپار اروپا شود و برادر احمدشاه را که به عنوان نايب‌السلطنه در تهران مانده بود نيز وادار كرد در امور دولت دخالت نكند. در چنين شرايطي قاجارها قدرتي نداشتند و تمام قدرت حكومت در دست رضاخان بود.

رضاخان در غياب احمد شاه روز به روز موقعيت خود را تحكيم مي‌كرد و درعين حال مي‌كوشيد تا با تبليغاتي گسترده عليه احمد شاه او را نسبت به سرنوشت مملكت لاقيد و بي‌‌اعتنا نشان دهد. احمد شاه پس از تثبيت موقعيت رضاخان در ايران و به خصوص پس از رأي اعتمادي كه با نيرنگ، توطئه و فشار در 22 فروردين 1303 از مجلس گرفته شد، براي بازگشت به ايران مردد بود. اما سرانجام تصميم به بازگشت به ايران و حفظ سلطنت گرفت. انگليسي‌ها وقتي كه از تصميم شاه براي عزيمت به ايران مطلع شدند، نزد او رفتند و ضمن مبالغه در اوضاع آشفته ايران صلاح او را در اين دانستند كه تا مدتي از رفتن به ايران چشم بپوشد تا رضاخان بتواند امنيت لازم را در كشور فراهم آورد. انگليسي‌ها شورش شيخ خزعل را نمونه‌اي از عدم امنيت برشمردند. احمد شاه كه از واقعيات تا حدود زيادي بي‌خبر بود، به راستي باور كرد كه در گوشه و كنار كشور شورش‌هايي وجود دارد كه در صورت ورود وي به ايران حتی ممكن است جان او به خطر بيفتد. هر چه مدت توقف شاه در اروپا بيشتر مي‌شد، تبليغات طرفداران رضاخان هم بر علیه احمد شاه بيشتر مي‌شد .رضا خان ابتدا به سرکوبی شورش شیخ خزعل و سمیتقو پرداخت و سپس به بهانة شورش ایلات ترکمن و لر بدان نواحی لشكر گسیل کرد. او در ادامه تبليغات عليه سلطنت احمد شاه چنين وانمود كرد كه در پس همه اين شورش‌ها، قاجارها قرار گرفته‌اند. در بهمن 1303 اين جوسازي‌ها به مجلس شوراي ملي منتقل شد و رضاخان تأكيد كرد كه ادامه همكاري بين او و دودمان قاجار غير ممكن است. مجلس تحت فشار رضاخان در 26 بهمن همان سال فرماندهي كل قوا را به رضاخان سپرد که در حقيقت آن را بايد مقدمه خلع احمدشاه از سلطنت دانست. از سوي ديگر رضاخان به منظور فريب افكار عمومي و آرامش اوضاع، به موازات اين تحولات، ظاهري ترقي‌خواه به خود گرفت. او از توزيع اراضي دولتي ميان كشاورزان، تقليل ساعات كار كارگران، آزادي بيان و مطبوعات، تشكيل احزاب، حق اعتصاب و انتخابات ‌آزاد صحبت به ميان آورد.

در نيمه اول 1304 تبليغات گسترده‌اي درباره ترقي‌خواهي و ميهن پرستي رضاخان به راه افتاد. خمير مايه اين تبليغات ضرورت جلوگيري از بازگشت احمد شاه و لزوم خلع دودمان قاجار بود. با برنامه هايي كه از چندي قبل فراهم شده بود، مجلس در روز نهم آبان ماه 1304 انقراض سلسه قاجاريه را اعلام نمود و حكومت موقتي را به رضاخان واگذار کرد.

9 آبان ماه 1315ش.

نامه به وزير مختار دولت ايران در لندن و درخواست اطلاعاتي دربارة نسخة خطي گلستان موجود در بريتيش ميوزيوم

10 آبان ماه 1318ش.

اعلام رسميت يافتن دوازدهمين دورة قانونگذاري مجلس شوراي ملّي

شرح سند: سند، گزارش حسن اسفندياري رئيس مجلس مبني بر رسميت يافتن مجلس بر اساس تصويب اعتبارنامة سه ربع از نمايندگان حاضر در تهران طبق مادة 50 قانون انتخابات است.
تاریخ سند: 10/8/1318 ش.
شمارة سند: 64- 124001
تصاویر مرتبط:1-
پس از پايان انتخابات فرمايشي، دورة دوازدهم مجلس در سوم آبان 1318 ش. افتتاح و در دهم همان ماه رسم‍آ آغاز به كار كرد. انتخابات هيات رئيسه نيز در دومين جلسه صورت گرفت و مانند دورة قبل دوباره ميرزا حسن خان اسفندياري به رياست مجلس برگزيده شد.
مهم‌ترين رويداد اين دوره مجلس، وقوع جنگ جهاني دوم بود. با بروز جنگ جهاني و با وجود اعلام بي‌طرفي ايران در جنگ، در سوم شهريور 1320، ارتش دولت‌هاي انگليس و اتحاد جماهير شوروي به بهانه مداخلات دولت آلمان در امور ايران و وجود اتباع آلماني در ايران به نواحي شمال، شمال شرقي و غرب و جنوب غربي ايران حمله كردند. كه در پي آن مشكلات وپيامدهايي در اوضاع اقتصادي و اجتماعي و سياسي ايران پديد ‌آمد.
اولین پیامد مهم سیاسی اشغال نظامی ایران تبعید رضا شاه از کشور و انتخاب محمد رضا پهلوی به جانشینی وی بود که در 26 شهریور 1320 در 22 سالگی مراسم تحلیف سلطنت را در مجلس شورای ملی به جای آورد. همچنين مجلس دوازدهم رسيدگي به جواهرات سلطنتي و ضبط و تحويل اموال رضاشاه و تعقيب و محاكمه و مجازات عمال نظميه را در دستور كار خود قرار داد.
علاوه بر اين نمايندگان كه در تمام عمر مجلس دوازدهم سكوت اختيار كرده بودند، يك ماه و نيم آخر عمر مجلس، خودي نشان دادند و چند لايحة ضروري را به تصويب رساندند كه از آن جمله مي‌توان لايحة افزايش حقوق كارمندان كشوري و لشكري، لايحة عفو بعضي از مجرمين و متهمين سياسي (موسوم به لايحة عفو عمومي) و لايحة محاكمة راهزنان در دادگاه‌هاي عمومي به جاي دادگاه‌هاي نظامي را نام برد.
در اين دوره از مجموع 137 نماينده، 32 درصد داراي تحصيلات جديد در حد متعارف و ششم ابتدايي، 6 درصد ديپلم، 6 درصد ليسانس و فوق ليسانس، 7 درصد دكترا، 32 درصد تحصيلات قديم در حد سطح، 16 درصد در حد مدرسي و يك درصد در حد اجتهاد بوده‌اند.
دورة دوازدهم مجلس در 9 آبان 1320 به كار خود خاتمه داد.

10 آبان ماه 1327ش.

مصوبة هيئت وزراء دربارة تعيين نمايندگان ايران براي شركت در سومين كنفرانس عمومي يونسكو

11 آبان ماه 1309ش.

تصويب نظامنامة مؤسسات صحي توسط هيئت وزراء

شرح سند: نظامنامة مؤسسات صحي در 5 فصل و 16 ماده در تاريخ 5 آبان ماه 1309 ش. به تصويب هيئت وزراء رسيده است. در فصل اول به ترتيب مؤسسات صحي در ايران، لزوم كسب اجازه از وزارت داخله براي تأسيس مؤسسات صحي، نحوة تكميل درخواست اجازه و مسائلي كه بايد در آن ذكر شود، مدت انتظار براي رسيدگي به درخواست، لزوم درخواست ثانوي براي ايجاد تغيير در شرايط تأسيس موسسه و ممنوع بودن تأسيس مؤسسات صحي قبل از كسب اجازه اشاره شده است.
در فصل دوم دربارة تابعيت و معلومات فني مستخدمين اين مؤسسات و نيز لزوم داشتن نظامنامه با تأييد وزارت داخله توسط اين مؤسسات بحث شده است.
فصل سوم به تنظيمات داخلي و موظف بودن مؤسسات فني به ارائة گزارش فني و اداري به صحية كل اختصاص دارد.
فصل چهارم دربارة وظايف مؤسسات صحي در هنگام جنگ و فصل پنجم دربارة حق صحية كل در تفتيش اين مؤسسات و تعطيل كردن آنها در صورت تخلف است. در مادة آخر، صحية كل مسئول اجراي نظامنامه شناخته شده است. در مصوبه امضاي علي اكبر داور (وزير عدليه)، يحيي قراگوزلو (وزير معارف و اوقاف)، حسين سميعي (وزير داخله)، مهدي قلي هدايت (نخست وزير)، قاسم صور اسرافيل (كفيل وزارت پست)، و فروغي (؟) شناسايي شد.
تاریخ سند: 11/8/1309 ش.
شمارة سند: 10825-113015
تصاویر مرتبط:1- 2- 3-

11 آبان ماه 1309 ش.

گزارشي دربارة تقاضاي خروج چهار صندوق تكه‌هاي نقاشي نمونة سر در مسجد شاه اصفهان و نمونه‌اي از گچبري ستون و پاية ستون مسجد براي نمايش در لندن

عنوان سند: گزارشي دربارة تقاضاي خروج چهار صندوق تكه‌هاي نقاشي نمونة سر در مسجد شاه اصفهان و نمونه‌اي از گچبري ستون و پاية ستون مسجد براي نمايش در لندن
شرح سند: در سند گزارش شده كه عباس خان اسفرجاني، قصد خروج چهار صندوق تكه‌هاي نقاشي نمونة سر در مسجد شاه اصفهان و نمونه‌اي از گچبري ستون و پاية ستون مسجد را دارد و خواهان بازديد سيم و سرب‌ها و تعيين تكليف معافيت گمركي در مورد اين محموله شده است.
شمارة سند: 240003759
تاريخ سند: 11/8/1309 ش.
تصاوير مرتبط: 1-
مسجد امام كه به اسامي ديگري چون مسجد مهديه، مسجد المهدی، مسجد جامع عباسي، مسجد سلطاني جديد و مسجد شاه نيز مشهور است، در ضلع جنوبي ميدان تاريخي نقش جهان اصفهان قرار دارد. بناي آن در سال 1020 هجري به فرمان شاه عباس اول و به مناسبت بيست و چهارمين سال سلطنت وي آغاز شد. معمار آن را استاد علي اكبر اصفهان و ناظر ساختمان را محب علي بيك الله ذكر كرده‌اند. این مسجد از جمله مساجد چهار ایوانی و یکی از شاهکارهای هنر کاشیکاری هفت رنگ در کل جهان به شمار می‌رود. كتيبة سردر مسجد به خط ثلث "عليرضا عباسي" است كه در سال 1025 نگارش يافته و نشانگر آن است كه شاه عباس اين مسجد را از اموال خالص خود و به قصد كسب ثواب براي روح جد خود - شاه طهماسب- ساخته است. اين مسجد شاهكاري جاويدان از معماري و كاشي‌كاري و حجاري ايران در قرن يازدهم هجري است و در آن آثار خطاطان معروف دورة صفويه مانند عليرضا عباسي، عبدالباقي تبريزي، محمدرضا امامي و محمدصالح امامي به چشم مي‌خورد. تزئينات عمدة مسجد از كاشي‌هاي خشت هفت رنگ و معرق است. در بخش مدرسة سليمانية آن سنگي مشهور به سنگ شاخص قرار دارد که در چهار فصل سال ظهر شرعی را نشان می‌دهد و مشهور است كه محاسبه، تعبيه و نصب آن از ابتکارات و ابداعات شيخ بهائی يكي از دانشمندان دوران صفوي است.
از جاذبه‌هاي ديگر اين مسجد بي نظير اسلامي انعكاس صوت در مركز گنبد بزرگ جنوبي آن با ارتفاع 52 متر، مناره‌های رفيع، ايوان‌های سر به فلک کشيده، شبستان‌ها و محراب‌های عالي با طرحي يکپارچه و متوازن و كاربرد قطعات بزرگ سنگ‌هاي مرمري يكپارچه و سنگاب‌هاي نفيس است.
از مهم‌ترين مشخصات مسجد كه اکثر سياحان و جهانگردان نيز به آن اشاره کرده‌اند و معماران و مهندسان آن را يکی از استادانه‌ترين شگردهای معماری به حساب آورده‌اند، مسئلة رعايت جهت قبله در مسجد است. سردر مسجد به گونه‌اي ساخته شده است که با عبور از ميان ايوان ورودی، بدون آنکه احساس شود، نيم چرخی به سمت راست زده می‌شود. در حقيقت معمار برجستة مسجد آن را با يک زاويه 45 درجه در جهت قبله قرار داده است.
مسجد امام اصفهان با دارا بودن مشخصات نامبرده از شاهکارهای بی نظير و مسلم معماری زمان صفويه به شمار مي‌رود.

11 آبان ماه 1322ش.

ابراز رأي اعتماد مجلس به كابينة علي سهيلي

شرح سند: گزارش حسن اسفندياري رئيس مجلس مبني بر ابراز رأي اعتماد نسبت به كابينة علي سهيلي در جلسة 8 آبان 1322ش. با كسب رأي 50 نفر از 85 نفر نمايندة حاضر در مجلس است.
تاریخ سند: 11/8/1322ش.
شمارة سند: (2)145-124001
تصاویر مرتبط:1-
علي سهيلي در سال 1274ش. در آذربايجان در يك خانوادة متوسط متولد شد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در تبريز و تهران انجام داد و وارد مدرسة قزاقخانه و سپس مدرسه عالي علوم سياسي شد. در سن 19 سالگي ليسانس خود را اخذ كرد. وي كه مقدمات عربي و ادبيات فارسي و زبانهاي فرانسه و روسي را نيز بخوبي آموخته بود به استخدام وزارت امور خارجه درآمد.
هوش، پشتكار و زبان‌داني سهيلي باعث شد كه در وزارتخانه مورد توجه قرار بگيرد. با وجود اينكه از يك خانوادة عادي بود، مراتب اداري را طي كرد و در سال 1304 رئيس ادارة شوروي گرديد و در يك سفر نيز به عنوان منشي هيئت به مسكو رفت.
در سال 1310 با كمك و مساعدت داور و تيمور تاش، به معاونت وزارت طرق و شوارع (راه) منصوب شد. يك سال بعد رئيس هيئت مديرة شيلات گرديد و در سال 1313 به معاونت وزارت امور خارجه رسيد و سه سال در اين سمت انجام وظيفه نمود. در سال 1318 استاندار كرمان شد و كمتر از يك سال در آن حدود بود. سپس سفير كبير ايران در كشور افغانستان گرديد و بالاخره در تير ماه 1319 در كابينة علي منصور به سمت وزير كشور تعيين و معرفي شد. در 18 اسفند 1320 بعد از فروغي وي به عنوان نخست وزير برگزيده شد. در دورة سيزدهم قانونگذاري مجلس شوراي ملي تصميمي مبني بر راي اعتماد نسبت به كابينة وي گرفته شد كه با 50 رأي موافق از 85 نفر ابراز راي اعتماد نمودند.

12 آبان ماه 1309 ش.

سالروز تصويب نظامنامة حفظ آثار عتيقه و ابنية تاريخي

12 آبان ماه 1314 ش.

ابلاغ مقررات مربوط به مكتب‌خانه‌ها به مكتب‌داران

عنوان سند: ابلاغ مقررات مربوط به مكتب‌خانه‌ها به مكتب‌داران
شرح سند: در اين سند براي ادامة كار مكتب‌خانه‌ها مقررات و شرايطي چون وضعيت مكاني مكتب، شايستگي‌هاي شخصي مكتب‌دار، تعداد كودكان هر مكتب، ممنوعيت تنبيه بدني و توجه به وضعيت بهداشتي اطفال مشخص و داشتن اجازة كتبي ادارة معارف براي ادامة كار مكتب‌خانه‌ها ضروري اعلام شده است.
شمارة سند: 290007762
تاريخ سند:12/8/1314 ش.
تصاوير مرتبط: 1- 2-
«مكتب» يا «مكتب‌خانه»، «كُتَّاب» يا «كتاب‌خانه»، به ابتدائي‌ترين محل فراگيري تعليم و تربيت گفته مي‌شده است.
مكتب‌ها در آغاز در مساجد تشكيل شدند. با دائر شدن مدارس ديني، مكاني در اين مدارس به مكتب تخصيص مي‌يافت. برخي مكتب‌ها در دكان‌ها و در خانه‌ها نيز دائر بود. مكتب‌هايي كه زنان اداره مي‌كردند، در خانه بود.
سن آغاز تحصیل در مكتب‌خانه‌ها برای کودکان، از حدود پنج سالگی بود. آموزش در مكتب‌خانه‌ها با آموختن هجا و ابجد شروع مي‌شد. آموزش بعدی، روخوانی جزء آخر قرآن بود. در همین حین، خواندن یک كتاب فارسي به کودک آموزش داده می‌شد. این روند تا هنگامی که کودک هشت ساله شود ادامه می‌یافت. پس از آن به كودكان نوشتن می‌آموختند. علاوه بر نوشتن حروف، حساب و شرعيات نیز به پسران آموخته می‌شد. بعضي از شاگردان، سياق (علم حساب) مي‌آموختند. عده‌اي از كودكان نيز نوشتن و خوشنويسي را نزد مكتب‌دار يا معلم خط در خارج از مكتب فرا مي‌گرفتند.
كار مكتب‌خانه معمولاً صبح بعد از نماز شروع مي‌شد و تا نماز مغرب ادامه داشت. شاگردان مكتب نهار خود را در دستمال پيچيده و با خود به مكتب ‌برده و ظهر در آنجا صرف مي‌كردند.
به استاد مرد، مکتب‌دار یا آخوند یا آمیرزا (آقا میرزا) و به استاد زن خانم‌باجی یا ملاباجی می‌گفتند. مکتب‌دار معمولا به‌جز عواید شهريه دانش‌آموزان، از راه عریضه‌نویسی، استخاره و همچنین رسیدگی به امور جزئی شرعی اهالی نیز درآمد كسب مي‌كرد.
چوب، فلك، كتك و تنبيه از لوازم اوليه و حتمي هر مكتب‌دار بود. تنبيه معمول دختران، نيشگون گرفتن و سوزن پشت دست زدن، بود.
از سال 1272 كه وزارت علوم تأسيس گرديد و علينقي‌ميرزا اعتضاد ‌السلطنه به وزارت آن برگزيده شد، مدارس زيادي به وجود آمد كه مهم‌ترين آنها دارالفنون بود كه خود اعتضاد السلطنه از ابتداي به وجود آمدن اين مدرسه رياست آن‌ را به‌عهده داشت. با به وجود آمدن وزارت علوم، به همت دولت دبستان‌هاي مجاني تأسيس گرديد و در نتيجه از تعداد مكتب‌ها كاسته شد.
در سال 1302ش. وزارت فرهنگ تصميم به اصلاح مكتب‌خانه‌ها گرفت و به موجب آئين‌نامه‌اي كه در 27 بهمن‌ماه 1303 به تصويب شوراي عالي فرهنگ رسيد، تأسيس مكاتب جديد منوط به صدور اجازة وزارت فرهنگ گرديد.
در خرداد 1316 شمار مكاتبي كه دولت از وجود آنها آگاهي داشت 2,754 باب و عدة شاگردان آنها 56,533 نفر بود، درصورتي‌كه بيست‌ و دو سال بعد، يعني در خرداد 1338 شمار مكاتب 336 و عدة شاگردان آنها 8,034 نفر بود. در بسياري از مكتب‌ها، كتاب‌هاي درسي جديد به‌كار مي‌رفت و بعضي از مواد برنامة دبستان‌ها مانند حساب تدريس مي‌شد و بازرسان وزارت فرهنگ مكتبخانه‌‌ها را سركشي مي‌كردند و از لحاظ بهداشتي و اخلاقي، تذكرات قانوني را به مكتب‌داران ارائه مي‌دادند.

12 آبان ماه 1315 ش.

مكاتبات مربوط به تصحيح و چاپ آثار سعدي شيرازي توسط حبيب يغمايي

عنوان سند: مكاتبات مربوط به تصحيح و چاپ آثار سعدي شيرازي توسط حبيب يغمايي
شرح سند: در اين اسناد به اهميت تصحيح و طبع كتاب‌هاي بوستان و گلستان و ضرورت بهره‌گيري از نسخه‌هاي موجود در موزة بريتانيا و كتابخانة ملّي پاريس اشاره و درخواست شده است كه هزينة عكس‌برداري از اين نسخه‌ها براي بررسي آنها توسط آقاي يغمايي از سوي وزارت معارف تأمين شود. وزير معارف در پاسخ اعلام كرده كه به علت نداشتن اعتبار عكس‌برداري از نسخه‌هاي ياد شده فعلا مقدور نيست و درخواست شد با توجه به جمع‌آوري نسخه‌هاي معتبر بوستان از اطراف كشور براي مقايسه و تصحيح و چاپ آنها، از نسخه‌هاي معتبر و قديمي موجود در ايران استفاده شود.
شماره سند: 29703777
تاريخ سند: 12/8/1315ش.
تصاوير مرتبط:1-2-3-4
حبيب يغمايي در سال 1277 شمسي در روستاي خور مرکز بخش جندق و بيابانک متولد شد و در آغاز جواني به دامغان آمد تا علاوه بر تحصيلات ادبي و عربي، مقدمات علوم جديد را در مدرسة سعادت ناظمية دامغان فرا بگيرد. وي پس از چند سالي كه در همان مدرسه و مدارس شاهرود تدريس كرد به تهران مهاجرت و دورة دارالمعلمين عالي مركزي را به پايان رساند.
حبيب يغمايي دو سال عهده‌دار رياست ادارة فرهنگ سمنان و دامغان و از آن پس سال‌هاي متوالي در كلاس‌هاي ادبي دارالفنون و مدارس عاليه پايتخت استاد و معلم ادبيات فارسي بود. وي سپس در وزارت فرهنگ مشغول به كار شده و چند سال هم مدير مسئول مجله رسمي وزارت فرهنگ بود.
از تاليفات او رسالة جغرافياي جندق و شرح حال يغما - كه به زبان فرانسه ترجمه شد- ، داستان تاريخي دخمة ارغون، كتابي در علم قافيه و نيز گرشاسب نامة حكيم اسدي طوسي است. از ديگر آثار او متوان به پژوهش‌هاي ادبي، تاريخي و جغرافيايي و آثاري چون کتاب‌شناسي و نقد کتاب، تصحيح کتب قديمي، مقالات اجتماعي و انتقادي و همچنين انتشار منظم مجلة يغما طي سي سال اشاره كرد.
استاد يغمايي پس عمري فعاليت فرهنگي و ادبي سال 1363 در سن86 سالگي بدرود حيات گفت و پيکرش پس از انتقال به زادگاهش در آرامگاهي که خود در زمان حياتش بر فراز تپه‌اي بنا كرده بود به آرامش ابدي رسيد.

13 آبان ماه

سالروز تصويب اساسنامة دانشگاه ملّي ايران (دانشگاه شهيد بهشتي)

شرح سند: برگ‌هايي از اساسنامة دانشگاه ملّی ایران و موسسة اعتباری دانشگاه
تاریخ سند: -
شمارة سند: 297012371
تصاویر مرتبط: 1-2-3-4-5
حدود چهل سال قبل در تاريخ 29/12/ 1338 ش. فرمان شفاهي تاسيس دانشگاه ملي ايران، صادر شد. اساسنامه دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی فعلی‌) در تاریخ ۱۳ آبان ماه سال ۱۳۳۹ در نهصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی فرهنگ به تصویب رسید. دانشگاه ملی ایران در سال ۱۳۳۹-۱۳۴۰ با دو دانشکده بانک‌داری، علوم مالی و اقتصادی و دانشکده معماری کار خود را آغاز کرد. دانشگاه رسماً در 25/11/ 1339 افتتاح شد هرچند پذيرش دانشجو عملا ً حدود چهارماه قبل از آن انجام گرفته بود. 32 نفر عضو هيات علمي در مرتبه هاي گوناگون علمي، 120 نفر دانشجو در دانشكده معماري، 54 نفر دانشجو در دانشكده بانكداري، علوم مالي و اقتصادي و تعداد محدودي كارمند در ساختمان‌هاي استيجاري آغازگر اين راه بوده اند .
در طول چهل سال گذشته فعاليت‌هاي اين نهاد علمي همواره تحت عنوان دانشگاه جريان داشته و مراحل رشد وتحول آن به مدت بيست و سه سال با نام دانشگاه ملي ايران و هفده سال با نام دانشگاه شهيد بهشتي ادامه يافته است .
برخي از حوادث مهم و موفقيت‌هاي دانشگاه که مي‌تواند ما را در شناسائي رشد و شناخت جايگاه كنوني آن ، به قضاوتي روشن‌تر رهنمون سازد، عبارت است از:
- تربيت بيش از چهل هزار نفر دانش آموخته در مقاطع كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي كه تعدادي از ايشان در مراكز بزرگ علمي داخلي وخارجي موفقيت‌هاي زيادي كسب كرده اند و تعداد كثيري هم از ايشان در خدمت برنامه هاي توسعه كشور و پيشبرد اهداف آن مي باشند .
- انتشار بيش از 400 عنوان كتاب علمي در مركز چاپ و انتشارات دانشگاه و بيش از همين تعداد عنوان كتاب دانشگاهي و علمي در ساير مراكز انتشاراتي بعنوان محصول و برآيند كيفي استادان و پژوهشگران دانشگاه به طور متوسط انتشار يك كتاب در هر پانزده روز را نشان مي‌دهد.
- انجام صدها طرح پژوهشي اعم از بنيادي و كاربردي
- برگزاري دهها همايش علمي و ارائه صدها سخنراني و مقاله علمي در نشريات معتبر داخلي و خارجي.
- ایجاد دانشکده ها، پژوهشکده ها و مراکز تحقیقاتی جدید
- رشد كمي و كيفي تحصيلات تكميلي: افزايش دوره هاي تكميلي از سه دوره كارشناسي ارشد در سال 1358 به 57 دوره كارشناسي ارشد و 29 دوره دكتري

13 آبان ماه 1315 ش.

نامه و ترجمة نامة آقاي ف. آينس چنك (ف. آينشنك) دربارة تقاضاي كتاب از كتابخانة عمومي تهران

13 آبان ماه 1321 ش.

اسنادي دربارة مبادلة پست هوايي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي

13 آبان ماه 1323

مصوبة هيئت وزراء دربارة تغيير مادة ششم اساسنامة فرهنگستان

شرح سند: بر اساس اين مصوبه كه در تاريخ 8 آبان 1323 ش. بر اساس پيشنهاد وزارت فرهنگ در جلسة هيئت وزراء مطرح و تصويب شده، مادة ششم اساسنامة فرهنگستان تغيير يافته و مقرر گرديده است كه انتخاب اعضاي پيوستة فرهنگستان، با اخذ رأي منفي بيش از نصف اعضاي پيوسته، پيشنهاد وزارت فرهنگ و تصويب هيئت وزيران انجام پذيرد. در مصوبه امضاي: محمد سروري (وزير كشور)، باقر كاظمي (وزير فرهنگ)، علي اصغر زرين كفش (وزير دارايي)، يوسف مشار(وزير پست و تلگراف)، محمد نخعي (وزير بازرگاني و پيشه و هنر)، عبدالله هدايت (كفيل وزارت جنگ) و منوچهر اقبال (وزير بهداري) شناسايي شد.
تاریخ سند: 13/8/1323 ش.
شمارة سند: 8399-113008
تصاویر مرتبط: 1-
نخستين فرهنگستان ايران، از جمله مؤسسات تمدني است كه با پيش زمينه‌هاي تاريخي و فرهنگي كه از عصر قاجار پي‌ريزي شده بود، به پيروي از فرهنگستان فرانسه، در خرداد ماه 1314 به طور رسمي، جنب كتابخانة مسجد سپهسالار افتتاح شد و تشكيل جلسه داد. مادة اول اساسنامة فرهنگستان وظيفة اصلي اين انجمن را حفظ، توسعه و ترقي زبان فارسي معين كرده بود.
پايه‌گذاران اوليه و اصلي فرهنگستان، افرادي چون ذكاءالملك فروغي (رئيس الوزرا)، عيسي صديق (صديق اعلم) و ميرزا علي اصغرخان حكمت (وزير معارف) بودند كه به دنبال تحولات سياسي و اجتماعي ايران، انديشه تشكيل فرهنگستان را به عنوان يك ضرورت و نياز فرهنگي و ملي در دستور كار خود قرار دادند تا زبان فارسي كه در آن روزگار دستخوش حوادث بيشمار و غريب شده بود، مصون و پايدار بماند.
در بيست و نهم ارديبهشت ماه سال 1314 اساسنامة فرهنگستان تصويب و به وزارت معارف ابلاغ گرديد. به فرمان رضا شاه محمد علي فروغي به عنوان اولين رئيس فرهنگستان ايران منصوب شد و در آذر ماه همان سال حسن وثوق به جاي او به رياست فرهنگستان منصوب گرديد. در زمان وي اعضاي فرهنگستان تأمل و دقت بيشتري براي انتخاب واژه‌ها به كار مي‌بستند و استفاده از متون نظم و نثر و رجوع به فرهنگ‌هاي قديم و جديد را به عنوان يك اصل، صدر كار خود قرار مي‌دادند و بحث و گفتگو دربارة ريشه‌يابي لغات و رعايت نكات دستور زبان نيز به نسبت از دوره‌هاي بعد بيشتر مطرح بود.
علي اصغر حكمت در سال 1317 به عنوان سومين رئيس فرهنگستان منصوب شد. در دوران كوتاه وي بر مسند رياست فرهنگستان، واژه‌هاي اندكي در زمينة برخي لغات و اصطلاحات زمين‌شناسي، فيزيك و گياه‌شناسي به تصويب فرهنگستان رسيد (خرداد 1317). چهارمين رئيس فرهنگستان اسماعيل مرآت بود كه در اوايل مرداد 1317 رياست فرهنگستان را به عهده گرفت.
در سال 1320 عيسي صديق و پس از او محمد علي فروغي براي بار دوم در سال 1320 به رياست فرهنگستان برگزيده شدند. پس از مرگ فروغي، آخرين رئيس فرهنگستان ‌‌‌[اول] حسين سميعي در سي‌ام آذر ماه 1321 منصوب شد.
حسين سميعي به هر زحمتي فرهنگستان ايران را با تمامي مشكلات مالي، اعتباري و اداري كه داشت، تا سال 1332 بر پا نگه‌داشت، تا اينكه مرگ او حيات فرهنگستان را به مخاطره انداخت و فرهنگستان پس از شش سال فعاليت واژه‌گزيني و چيزي حدود يازده سال فعاليت فرهنگي، علمي و ادبي به تعطيلي گراييد و در يك فراموشي تاريخي فرو ريخت.
در تاريخ هشتم آبان 1323 بر اساس پيشنهاد وزرات فرهنگ، مادة ششم اساسنامة فرهنگستان تغيير يافت. اين اصلاحيه انتخاب اعضاي پيوستة فرهنگستان را با اخذ رأي مخفي بيش از نصف اعضا‌ي پيوسته، ارائة پيشنهاد وزارت فرهنگ به هيئت وزرا و تصويب آن هيئت انجام پذيركرده بود.

14 آبان ماه 1320

تقاضاي وزير فرهنگ براي تصويب عضويت آقايان قراگوزلو و علاء در شوراي عالي فرهنگ

15 آبان ماه 1317

قانون تعيين پاية استخدامي فارغ التحصيلهاي دانشسراهاي مقدماتي و عالي

15 آبان ماه 1318 ش.

شرايط وزارت فرهنگ براي صدور گواهينامة اجتهاد براي طلاب امور ديني

16 آبان ماه 1317 ش.

قانون تفسير اصل سي و هفتم متمم قانون اساسي موضوع كلمة ايراني الاصل

16 آبان ماه 1328 ش.

مصوبة هيئت وزيران دربارة تغييراتي در تقسيمات كشوري

17 آبان ماه 1297 ش.

اعلام تصويبنامة هيئت وزيران به وزارت ماليه دربارة پرداخت ماهانه در حق ورثة بهجت خاقان شاعر

17 آبان ماه 1320 ش.

درخواست وزير فرهنگ از آقاي فروغي نخست وزير براي پذيرش عضويت مجدد در شوراي عالي فرهنگ و پاسخ فروغي به اين درخواست

17 آبان ماه 1323 ش.

مصوبة هيئت وزيران دربارة انتخاب آقايان پروفسور كراچكوسكي، پروفسور برتلس، پروفسور فريمان و پروفسور اربلي به كارمندي وابستة فرهنگستان

شرح سند: هيئت وزيران در جلسة تير ماه 1323 با پيشنهاد وزارت فرهنگ با توجه به مادة 6 اساسنامة فرهنگستان با انتخاب آقايان پروفسور كراچكوسكي، پروفسور برتلس، پروفسور فريمان و پروفسور اربلي به كارمندي وابستة فرهنگستان ايران موافقت كرده است.
تاریخ سند: 17/8/1323ش.
شمارة سند: 8382- 113008
شماره های مرتبط:1 -

- برتلس، يوگنى‌ ادواردوويچ‌ ( 189 – 1957) خاورشناس‌ برجستة روس‌، متخصص در زبان و ادبيات فارسي.‌ وي با آنكه‌ تحصيلات‌ خويش‌ را در حقوق‌ و موسيقى‌ به‌ سطحى‌ عالى‌ رسانده بود اما شوق‌ وافر او بيشتر متوجه‌ زبان‌ و ادبيات‌ فارسى‌ و تركى‌ بود. برتلس‌ پس‌ از آنكه‌ تحصيلات‌ خود را در بخش‌ زبانهاي‌ شرقى‌ دانشگاه‌ لنينگراد به‌ پايان‌ رساند، در موزة آسيايى‌ آكادمى‌ علوم‌ شوروي‌ سابق‌ - كه‌ سالها بعد به‌ «مؤسسة مطالعات ‌خاورشناختى‌ِ آكادمى‌ِ علوم‌» تغيير نام‌ يافت‌ - شغلى‌ به‌ وي‌ داده‌ شد و تا پايان‌ عمر، به‌ مدت‌ 37 سال‌، در همين‌ موزه‌ به‌ تحقيق‌ و تتبع‌ پرداخت‌. برتلس‌ ضمن‌ پژوهش‌ در اين‌ مركز، پس‌ از يك‌ سال‌، به‌ معلمى‌ زبان‌ و ادب‌ فارسى‌ در «مؤسسة زبانهاي‌ زنده‌» منصوب‌ گرديد و در 1307ش‌/1928م‌. به‌ توصية بارتولد به‌ عنوان‌ استاد زبان‌ و ادبيات‌ فارسى‌ در دانشگاه‌ دولتى‌ پتروگراد برگزيده‌ شد. برتلس‌ در 1311ش‌/1932م‌. بجز مسئوليتهاي‌ پيشين‌، رياست‌ بخش‌ زبان‌شناسى‌ شعبة تاجيكى‌ِ آكادمى‌ علوم‌ شوروي‌ را نيز برعهده‌ گرفت‌. در سالهاي‌ 1939، 1944 و 1955م‌. به‌ ترتيب‌ عضو وابستة آكادمى‌ علوم‌ شوروي‌، فرهنگستان‌ ايران‌ و مجمع‌ عربى‌ دمشق‌ گرديد. حاصل‌ سالها مطالعه‌ و پژوهش‌ اين‌ محقق‌ 295 تأليف‌ بود. از نخستين‌ كارهاي‌ برتلس‌ در زمينة فرهنگ‌ و ادب‌ فارسى‌، مى‌توان‌ به ترجمه‌ و نشر گزيده‌اي‌ از داستانهاي‌ گلستان‌ سعدي، ‌ ترجمة قطعاتى‌ از هفت‌ پيكرِ نظامى‌ و نشر دو غزل‌ از باباكوهى‌ شيرازي‌ اشاره كرد. از كارهاي‌ بعدي برتلس‌ در حوزة زبان‌ و ادب‌ فارسى‌، مي‌توان به‌ چاپ‌ انتقادي‌ خمسة نظامى‌ و شاهنامة فردوسى‌ و تحقيقات‌ وي‌ در باب‌ اين‌ دو شاعر بزرگ‌ و ديگري‌ پژوهشهاي‌ گستردة او در باب‌ ادبيات‌ عرفانى‌ ايران‌ اشاره كرد‌. برتلس‌ به‌ مناسبت‌ هشتصدمين‌ سالگرد تولد نظامى‌ گنجوي‌ در 1320ش‌/1941م.‌ به‌ اتفاق‌ گروهى‌ از همكارانش‌ به‌ تهية چاپى‌ انتقادي‌ از خمسة اين‌ شاعر بزرگ‌ همت‌ گماشت‌. متن‌ انتقادي‌ اسكندرنامه‌ را نيز در دو بخش‌ شامل‌ شرف‌نامه‌ و اقبال‌نامه‌ در 1326ش‌/ 1947م‌. منتشر كرد، اما مرگ‌ به ‌برتلس‌ امان‌ نداد كه‌ ديگر منظومه‌هاي‌ نظامى‌ را به‌ چاپ‌ برساند. رسالة او با عنوان‌ نظامى، ‌ در 1948م. ‌ برندة جايزة دولتى‌ اتحاد جماهير شوروي‌ شد. كار تصحيح‌ شاهنامه‌ نيز كه‌ از سوي‌ برتلس‌ آغاز شده‌ بود، به‌ پايان‌ نرسيد و دو مجلد نخستين‌ اين‌ اثر نيز پس‌ از درگذشت‌ او انتشار يافت‌. شاهنامة 9 جلدي‌ مورد پژوهش‌ او سالها بعد زير نظر عبدالحسين‌ نوشين‌ تكميل‌ و منتشر شد. اين‌ چاپ‌ انتقادي‌ پس‌ از سالها، هنوز از جمله چاپهاي‌ بسيار مهم شاهنامة فردوسى‌ به‌ شمار مي‌آيد.
- فريمان، آلكساندر آرنولدوويچ، ايران‌شناس برجستة روس و عضو وابستة فرهنگستان علوم ايران. وي سازمان دهنده و رئيس اولين كرسي ايران‌شناسي در شوروي بود و از سالهاي 1917 الي 1941 به عنوان رئيس كرسي ايفاي وظيفه كرد. وي و ساير استادان كرسي ايران‌شناسي، در تربيت متخصصان ايران‌شناس و پيشرفت علوم ايران‌شناسي فعاليت فراواني كرده‌اند. پژوهشهاي علمي دانشمندان اين كرسي، بخشهاي تاريخ زبانهاي ايراني، تحقيق در عرصة دستنويس‌هاي فارسي و يادگارهاي خطي زبان‌هاي ايراني تا دورة گسترش اسلام، آماري نمودن ميراث ادبيات كلاسيك براي چاپ و ترجمة آنها به زبان روسي، آموزش گويشهاي زبان ايراني را در بر مي‌گيرد.
- آربلي، يوسيف آبگاروويچ (1887م)، مستشرق روس، رئيس شعبة موسسة تحقيقات شرقي آكادمي علوم در لنينگراد، در دانشگاه سن پطرزبورگ تحصيل كرد و در فاصلة سالهاي 1920-1951م. عضو موزة آرميتاژ و در سالهاي 1943-1947 رييس آكادمي علوم ارمنستان شوروي بود. از آثار وي است: خرابه هاي آني، كتيبه‌هاي مرمش، هنر دوره ساساني و فلزات دورة ساساني.
- كراچكوفسكي، ايگناتي يوليانوويچ (1883-1951م) مستشرق روس، متولد ويلنا (ليتواني) در سال 1901م. در مدرسة زبانهاي شرقي دانشگاه سن پطرزبورگ (لنينگراد) به آموختن زبانهاي فارسي، عربي، تركي، تاتاري، عبري و حبشي پرداخت. در سالهاي 1908-1910م. همراه يك هيأت علمي به سوريه، فلسطين، لبنان و مصر سفر كرد. پس از مراجعت به سمت مدير كتابخانة دانشكده زبانهاي شرقي لنينگراد تعيين شد. در سال 1921م. عضو فرهنگستان علوم روسيه در تاريخ و السنه شد. در سال 1923م. فرهنگستان عرب (المجمع العلمي العربي) در دمشق او را به عضويت انتخاب كرد . بيشتر تحقيقات وي در ادبيات عرب و تمدن اسلامي است. وي ديوان ابوالفرج و أواء دمشقي را با ترجمة روسي و كتاب البديع ابن معتز را تحرير و منتشر كرد. از آثار او به روسي خلافت مهدي عباسي، تاريخ ادبيات عرب و تاريخ ادب جغرافياي عرب.

17 آبان ماه 1324 ش.

اعلام تصميم قانوني مجلس دربارة ابراز رأي اعتماد به كابينة ابراهيم حكيمي.

شرح سند: سند، گزارش محمد صادق طباطبايي رئيس مجلس شوراي ملي و اعلام ابراز رأي اعتماد به كابينة ابراهيم حكيمي با اكثريت 88 رأاي از 94 نفر عدة حاضر در مجلس در تاريخ 15 آبان 1324 است. در اين سند همچنين به برنامة كابينة آقاي حكيمي طي 7 بند اشاره شده است. در برنامه حكيمي به اموري چون تلاش دولت در برقراري روابط حسنه با دولتهاي دوست و متفق و عمل به تعهدات ايران طبق منشور ملل متحد در سياست خارجي، اصلاح و تكميل قواي تأمينية كشور، تعديل بودجه و تجديد نظر در مالياتها و قانون استخدام دولتي و اصلاحات صنعتي و فلاحتي اشاره گرديده است.
تاریخ سند: 17/8/1324ش
شمارة سند: 12538- 113018
شماره های مرتبط:1 -2- 3-

‌مجلس شوراي ملي در جلسه پانزدهم آبان ماه 1324 پس از طرح برنامه دولت، با اكثريت 88 رأي از 94 نفر عده حاضر نسبت به كابينة آقاي ابراهيم‌حكيمي نخست‌وزير رأي اعتماد داد.
‌اهم برنامة كابينة ابراهيم حكيمي به شرح زير اعلام شده بود :
1 - در سياست خارجي دوستي و وداد صادقانه ايران با دولتهاي متفق و اجراي تعهدات دولت ايران طبق ‌منشور ملل متحد.
2 – اصلاح و تكميل قواي تامينية مملكت.
3 - تعديل بودجه و تجديد نظر در مالياتها و مطالعة فوري در امور اقتصادي؛ تجديد نظر در قانون استخدام دولتي و تقديم لوايحي كه متضمن اصلاحات صنعتي و فلاحتي و ايجاد سد و آبياري و تهيه كار براي بيكاران و ‌بهبودي حال كارگر و برزگر باشد، تهيه لوايح ‌جامع‌الاطرافي كه در نتيجة اجراي آنها برزگر خود صاحب آب و زمين باشد و خرده‌مالكي در مملكت بيش از پيش رواج يابد؛ در هر كجا ‌كه لازم باشد و فراهم شدن وسايل اجراي قانون تعليمات اجباري.
4 - اجراي سازمان جديد وزارت بهداري.
5 - تجديد نظر در قانون تشكيلات مملكتي و تصريح وظايف استانداران و فرمانداران و ساير مأمورين وزارت كشور.
6 – شروع انتخابات دورة پانزدهم تقنينيه و سعي دولت در تجديد نظر كردن در قانون انتخابات مجلس شوراي ملي قبل از انقضاء دوره چهاردهم تقنينيه.
7 - توسعه و تكميل خطوط راه‌آهن و آسفالت كردن راههاي شوسه.

17 آبان ماه 1337 ش.

تصويبنامة هيئت وزيران دربارة اعطاي يك قطعه نشان به آقاي بويل جان اندريو

18 آبان ماه 1304 ش.

تقاضاي وزير داخله دربارة همكاري وزارت ماليه براي حفاظت آثار ملّي و باستاني در استان كرمانشاهان

19 آبان ماه 1324 ش.

درخواست تشكيلات زنان براي اعزام سه نفر به كنگرة بين‌المللي زنان در پاريس و موافقت نخست وزير با اين امر و صدور دستور مساعدت

شرح سند: كميتة مركزي تشكيلات زنان در تاريخ 19 آبان 1324 طي نامه‌اي خطاب به هيئت وزراء خانمها زهرا اسكندري، شاهزنان وزيري و مريم فيروز را براي شركت در كنگرة زنان پاريس معرفي و خواستار صدور گذرنامه براي آنها شده است. نخست وزير نيز در تاريخ 20 آبان با اين تقاضا موافقت و دستور صدور گذرنامه براي آنها را صادر كرده است.
تاریخ سند: 19 و 20 /8/1324ش.
شمارة سند: 310000590
شماره های مرتبط:1 -2-

«تشکیلات زنان» در بهمن 1321 توسط عده‌ای از زنان که در حزب توده فعالیت داشتند، تاسيس شد. از ميان رهيران و چهره‌هاي فعال و مشهور اين تشكيلات بايد از مريم فيروز نام برد. اين تشکیلات توانست طی سالهای فعالیت علنی خود تا بهمن 1327 که غیرقانونی اعلام شد با تشکیل کلاسهای مختلف آموزشی و بهداشت و برگزاری کنفرانس‌های هفتگی عده‌اي از زنان را به خود جذب کند. ارگان آن، نشرية «بیداری ما» نام داشت.
تشکیلات زنان ایران در سال 1325 به عضویت فدراسیون دمکراتیک بین المللی زنان - بزرگترین تشکل جهانی زنان که به ابتکار آن کنفرانس‌های جهانی زنان توسط سازمان ملل برگزار می‌شود - در آمد و از آن به بعد، به تشکیلات دموکراتیک زنان ایران تغییر نام داد. در بهمن ۱۳۲۷ «حزب توده» و سازمان‏های توده‏ای از جمله «تشکیلات دمکراتیک زنان ایران»، غير قانوني اعلام شدند.

19 آبان ماه 1328 ش.

سالروز ابطال انتخابات دورة شانزدهم مجلس شورای ملّی در تهران

شرح سند: جوابية وزارت كشور در مورد شكايات مربوط به سوء جريان انتخابات دورة شانزدهم مجلس شورای ملّی در چندين حوزة انتخابيه
تاریخ سند: 1328 ش.
شمارة سند: 293005300
شماره های مرتبط:1 -2- 3 -4 -5-6

در 19 آبان ماه 1328 قرائت آراء انتخابات تهران متوقف گردید و انجمن نظارت، بطلان آراء مأخوذه را اعلام کرد. در همین روز سید محمد صادق طباطبایی رئیس این انجمن نیز طی اعلامیه‌ای وجود فساد در انتخابات را تأیید نمود.
در سال 1327 که جنبش ملّی شدن صنعت نفت ایران در اوج خود قرار گرفته و فعالیت گروه‌های مخالف رژیم علنی شده بود، اقلیت موجود در مجلس نقش مهمی در منع تصویب قرارداد "گس گلشائیان" داشتند. لذا رژیم استبدادی شاه تصمیم گرفت در دورة شانزدهم مجلس به کمک با تقلب در انتخابات مانع انتخاب مجدد اقلیت مخالف و ورود آنها به مجلس شود. به خصوص که رژیم موفق شده بود برخی از سران مخالفین را به گونه‌ای منزوی و از صحنه دور كند. در این زمان دکتر بقایی که از جمله نمایندگان اقلیت مجلس بود به علت سرمقاله‌هاي منتشره در روزنامة شاهد به یک سال حبس محکوم شده بود.
دکتر مصدق در دورة پانزدهم مجلس حضور نداشت و از صحنة مسائل سیاسی دور و آیت الله کاشانی نیز به بهانة دست داشتن در حادثة ترور شاه به لبنان تبعید شده بود.
علی رغم اعتراض مردم به نحوة برگزاری انتخابات، دولت وقت اهمیتی به این اعتراضات نداد و به بهانة برگزاری مراسم سوگواری در مدرسة عالی سپهسالار اقدام به تعویض محل صندوق‌های رأی و تقلب در انتخابات کرد.
پس از مشاهدة فساد موجود در انتخابات دکتر مصدق به دعوت اقلیت دورة پانزدهم مجلس مجدداً وارد صحنة سیاست شد و به عنوان اعتراض به دخالت دولت در انتخابات به اتفاق 19 نفر دیگر به سمت کاخ شاه راهپیمایی کردند و در دربار متحصن شدند.
واقعة ترور عبدالحسین هژیر وزیر دربار وقت به دست فدائیان اسلام در این زمان هشداری به شاه و دربار و تمام مسئولان دولت بود تا از فکر دخالت‌های غیر قانونی در انتخابات بیرون آیند و اجازه دهند تا رأی و نظر واقعی مردم از صندوق‌ها استخراج شود.
با تجدید انتخابات و ورود آیت الله کاشانی و مصدق به دورة شانزدهم باری دیگر گروه اقلیت به مجلس پای نهاد و این آغاز دوری جدید برای مبارزات آنها گردید

19 آبان ماه 1336 ش.

قانون مربوط به موافقت نامة فرهنگي بين ايران و دولت پاكستان

21 آبان 1325 ش.

تقاضاي وزير راه از نخست وزير درباره تعيين تكليف تحويل فرودگاه مهرآباد از وزارت جنگ به وزارت راه .

شرح سند: در اين نامه آقاي ابوالحسن صادقي وزير راه خطاب به آقاي قوام نخست وزير اعلام كرده كه وزارت راه حاضر است اقدامات مؤثري را براي بهبود وضعيت فرودگاه مهرآباد انجام دهد اما اين كار زماني صورت خواهد پذيرفت كه اين وزارتخانه مطمئن باشد كه وزارت جنگ ديگر نسبت به اين فرودگاه و باز پس گيري آن نيتي ندارد در حالي كه وزارت جنگ از دادن هر نوع تعهدي خودداري مي كند. در خاتمه وي خواهان صدور دستور ار جانب نخست وزير دراين مورد شده است.
تاریخ سند: 21/8/1325ش
شمارة سند:1428- 107004
تصاویر مرتبط: 1-
فرودگاه بین‌المللی مهرآباد در شمال بزرگ‌راه ۶۵ متری فتح‌، غرب بزرگراه آیت‌الله سعیدی و جنوب جادة مخصوص کرج قرار دارد. فرودگاه بین‌المللی تهران در زمین و روستایی به نام مهرآباد ساخته شد که در گذشته جزو اراضی دارالخلافه تهران محسوب می‌شد. مرحوم دوست‌علی معیرالممالک درباره سابقه تاریخی این محل یادداشت‌هایی دارد، از این قرار: «مهرآباد از املاکی بود که حاج میرزا آقاسی به ناصرالدین شاه هبه کرد. ولی در ۱۲۷۱ ه.ق‌، نظام الدوله معیرالممالک آن را از دولت به ۲۸۰۰ تومان خرید و در آن به احداث قنات و باغ و قلعه روستایی همت گماشت‌. در ابتدا نام آن حسین آباد بود، ولی پس از آن که جزء مهریه عصمت الدوله درآمد، نام مهرآباد را بر آن گذاشتند. اما بعدها به مناسبت خرج‌های بی‌رویة دوست محمدخان معیرالممالک‌، مهرآباد به گرو رفت و از تملک خانوادة او خارج شد. مرحوم دوست‌علی خان معیرالممالک بنا به خصلت حفظ حرمت بستگان از شرح کامل قضیه خودداری کرد و تنها به دادخواهی از رضا شاه در مورد باز گرداندن مهرآباد پرداخت‌، اما در نهایت به خاطر بی‌مهری خویشاوندان‌، چنان آزرده شد که دست از مهرآباد کشید و شکوه به شاه نیز نبرد.»
چندی بعد، در یکی از روزهای سال ۱۲۹۶ ش. در اواخر جنگ جهانی اول‌، مردم تهران برای اولین بار شاهد پرواز هواپیما بر فراز آسمان کشور بودند. این هواپیما به صورت قطعات مجزا از روسیه و از طریق بندر انزلی به وسیلة اتومبیل به تهران حمل شد و پس از سوار کردن قطعات‌، توسط خلبان روس بر فراز تهران و در ارتفاع پایین پرواز کرد. با توجه به این‌که در آن موقع محلی به عنوان فرودگاه در تهران وجود نداشت، خلبان در محل وزارت امور خارجه و شهربانی تهران (میدان مشق‌) به زمین نشست‌. به دنبال پیشرفت سریع صنعت نوپا و پر شتاب هواپیمایی و تمایل کشورها به استفاده از این تکنولوژی‌، در بهمن‌ماه سال 1304 حق انحصاري هواپيمايي در ايران به موجب قانوني، به شرکت هواپیمایی آلمانی یونکرس واگذار گردید. شعبة این شرکت درسال 1۳۰۵، در ایران افتتاح و ارتباط هوایی بین تهران و شهرهای مشهد، شیراز، بندر انزلی و بوشهر برقرار شد و به حمل و نقل مسافر و محموله‌های پستی در آسمان کشور پرداخت‌. در سال ۱۳۱۷، باشگاه خلبانی با ۲۰ فروند هواپیما تأسیس گردید و در مردادماه سال 1۳۲۵، ادارة کل هواپیمایی کشوری تشکیل و یک سال بعد این اداره به فرودگاه مهرآباد منتقل شد. با تصویب قانون هواپیمایی کشوری در ۲۸ تیرماه ۱۳۲۸ ، در مجلس وقت‌، ادارة کل هواپیمایی کشوری زیرنظر وزارت راه قرار گرفت‌. درسال ۱۳۵۳، اداره مذکور تحت عنوان سازمان هواپیمایی کشوری زیر پوشش وزارت جنگ رفت و مجدداً در تاریخ 6/12/1357 و با تصویب شورای انقلاب به وزارت راه و ترابری ملحق شد.

21 آبان 1327 ش.

ماه سالروز درگذشت استاد روح الله خالقي

شرح سند: احكام انتصاب اعضاي شوراي عالي انطباعات و صنايع مستظرفه
تاریخ سند: 1327 ش.
شمارة سند:297036369
تصاویر مرتبط: 1-2-
روح الله خالقي در سال 1285 در شهرستان کرمان متولد شد. از سن شانزده سالگي به خدمت شادروان کلنل وزيري درآمد و مدت چهل و سه سال در خدمت استاد بود و کليه کارهاي خود را در امور موسيقي زير نظر ايشان انجام مي‌داد. خالقي به قدري به استاد خود عشق مي‌ورزيد که جلد دوم کتاب «سرگذشت موسيقي ايران» را اختصاص به استاد بزرگوار خود داد.
وي يکي از مفاخر موسيقي ملي ايران بود. بهترين سال‌هاي زندگي خود را صرف پيشرفت موسيقي ملي ايران و تعليم و تعلم هنرجويان در راه اين هنر کرد.
سرودهاي دلنشين و جاوداني مثل سرود «اي ايران» با شعر زيباي دکتر حسين گل گلاب و برنامه هاي جالب و متنوع "گل‌ها" وجود دارد که نشان دهنده دانش موسيقي و ذوق هنري اين هنرمند بي نظير ايران است. استاد روح الله خالقي، علاوه بر رياست هنرستان موسيقي ملي، تا هنگام فوت رهبري ارکستر «گل ها» و عضويت شوراي موسيقي راديو ايران را به عهده داشت. سال‌ها نيز سرپرستي ارکسترهاي شماره يک و دو راديو به عهده او بود و برنامه جالب و به ياد ماندني «يادي از هنرمندان» را که از بزرگان موسيقي و هنرمندان ارزنده و فقيد ياد مي‌کرد از ديگر کارها و آثار برجسته او مي‌باشد. يکي ديگر از آثار و خدمات بزرگ اين ابرمرد موسيقي ايران، برنامه «ساز و سخن» بود که در آن مطالبي راهگشا و آموزنده درباره موسيقي براي اهل اين فن داشت.
از وي آثار متعددي، شامل متدها و دستورهاي علمي براي تدريس موسيقي ملي، قطعات ارکستري، قطعات آواز، اتودها، آثار ساده براي مدارس، کتاب‌ها و نوشته‌ها و رسالات علمي از جمله: «نظري به موسيقي» و «سرگذشت موسيقي ايران» در دو جلد به جا مانده است.
استاد روح الله خالقي، كه سال‌ها از بيماري سرطان معده رنج مي‌برد پس از عمل جراحي معده تا حدودي بهبودي حاصل کرد. ولي پس از چندي بيماري و درد او را راهي سفر اتريش کرد و در بيمارستان شهر سالزبورگ دوباره مورد عمل جراحي قرار گرفت. اما دو روز بعد از عمل در شبانگاه بيست و يکم آبان ماه سال 1344 دار فاني را وداع گفت .

21 آبان 1336 ش.

مصوبة هيئت وزيران دربارة تغييراتي در تقسيمات كشوري

22 آبان ماه 1320 ش.

سالروز گشایش دورة سیزدهم مجلس شورای ملّی

شرح سند: بخشنامة چگونگي برگزاري انتخابات دورة سیزدهم مجلس شورای در استان‌هاي آذربايجان شرقي و غربي
تاریخ سند: 1320 ش.
شمارة سند: 293005820
شماره های مرتبط: 1 -2 -3-

انتخابات دورة سیزدهم مجلس شورای ملّی در آخرین روزهای سلطنت رضا شاه انجام گرفت و اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان همان وکلای دورة قبل بودند که با روش خاص دوران گذشته، یعنی به گونه‌ای فرمایشی انتخاب شده بودند. به همین سبب مردم و مطبوعات پس از پایان دیکتاتوری رضا شاه برگزاری انتخابات مجدد مجلس و برکناری آنها را خواستار شدند، امّا فروغی با این بهانه که دولت حق دخالت در انتخابات را ندارد، مانع پاسخ مثبت به این درخواست مردم شد و بدین ترتیب مجلس دورة سیزدهم در روز بیست و دوم آبان ماه 1320 به ریاست سني، آقای حسن اسفندیاری افتتاح شد.

دورة سیزدهم مجلس شورای ملّی دوره‌ای معرفي شده که مجلس پس از 15 سال جایگاه قانونی و طبیعی خود را یافته است و با از هم پاشیدن اختناق و قدرت پانزده سالة رضا شاه و برقراری آزادی نسبی در کشور، 5 فراکسیون: اتحاد ملّی، میهن، آذربایجان(اتفاق)، عدالت و منفردین در مجلس شکل گرفت.

این مجلس در عمر دو سالة خود موفق به تغییر 5 کابینه گردید که شامل دو کابینة محمد علی فروغی، دو کابینة علی سهیلی و یک کابینة احمد قوام بود.

همچنین در این دوره 140 قانون به تصویب مجلس رسید که از مهم‌ترین آنها می‌توان به : قانون استخدام و تعیین حدود اختیارات دکتر میلسپو، قانون جلوگیری از احتکار، قانون اجازة تأسیس وزارت خوار و بار، قانون مطبوعات و متمم آن و قانون‌های اجازة مبادلة پیمان بین دولت‌های ایران و شوروی، انگلیس و آمریکا نام برد.

22 آبان ماه 1345 ش.

سالروز درگذشت استاد سعيد نفيسي

شرح سند: متن تسليت و اشعاري از طرف مدير دبستان ششم بهمن و دبير دبيرستان‌هاي اروميه به مناسبت درگذشت استاد سعيد نفيسي
تاریخ سند: 1345 ش.
شمارة سند: 297026339
تصاویر مرتبط: 1-2 – 3 -4 -5

سعید نفیسی، فرزند علی اکبر ناظم الاطباء، در سال 1274 هجری شمسی در تهران زاده شد. علوم ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رسانید و سپس برای ادامه تحصیلات رهسپار اروپا شد. در سال 1297 به ایران بازگشت و به تدريس زبان فرانسه در دبيرستانهاي اقدسيه و سن لويي پرداخت. وي همچنين در مدارس: علوم سياسي، داارلفنون ، مدرسة عالي تجارت، مدرسة صنعتي و دارالمعلمين عالي نيز سمت استادي داشت و پس از تأسيس دانشگاه تهران در دانشكدة حقوق و ادبيات نيز مشغول خدمت در اين نهاد شد.

شايد كمتر كسي باشد كه با ادب و فرهنگ ايران آشنا باشد و نام سعيد نفيسي را نشنيده باشد. او پنجاه سال از عمر خود را در خدمت فرهنگ و ادب اين كشور گذراند. نويسنده، مولف، مترجم و اهل تحقيق بود. از مرحوم نفيسي بيش از صدها كتاب و رسالة كوچك و بزرگ در موضوع‌ها و مسائل متفرقة ادبي و تاريخي چاپ شده و در اختيار فرهنگ دوستان قرار گرفته است. فرنگیس، ستارگاه سیاره، ماه نخشب، آخرین یادگار ‌نادرشاه (نمایشنامه)، مجدالدین همگر شیرازی، یزدگرد سوم، مدرسه نظامیه بغداد، آثار گمشده ابوالفضل بیهقی، خاندان طاهریان، شیخ زاهد گیلانی، تاریخچه ادبیات ایرانی، پوشکین، خاندان سعیدالدین حمویه، خاندان بابویه، فرهنگنامه پارسی، یادبود گریلف و تاریخ ایران در دوره معاصر از جمله آثار اوست. نفیسی همچنین تعداد زیادی از آثار ادبیات ایران را تصحیح کرده است.

استاد نفيسي از نخستين اعضاي پيوستة فرهنگستان بود و بدين سبب سفرهاي متعددي براي شركت در جشن‌ها و عضويت در كنگره‌هاي ادبي و تدريس به كشورهاي مختلف جهان كرد.

استاد نفيسي در روز يكشنبه 22 آبان ماه 1345 ش. در سن 76 سالگي درگذشت.

23 آبان ماه 1303 ش.

شكايت نجم الممالك از عدم اعتناء به امتياز طبع و نشر تقويم كه به خانوادة وي اعطا شده

23 آبان ماه 1325 ش.

تعيين تاريخ سقوط كابينة احمد قوام

24 آبان ماه 1345 ش.

قانون اجازة اشتغال فارغ التحصيلان دانشسراي عالي در دانشگاههاي شهرستانها

شرح سند: قانون اجازة اشتغال فارغ التحصيلان دانشسراي عالي در دانشگاههاي شهرستانها مشتمل بر يك ماده است كه در تاريخ 27 مهر ماه 1345 به تصويب مجلس سنا و در تاريخ 22 آبان همان سال به تصويب مجلس شورا رسيده است. بر اساس اين قانون، فارغ التحصيلان دانشسراي عالي مشمول مقررات تبصرة 2 مادة واحد قانون راجع به سازمان و استقلال دانشسراي عالي كه براي خدمت در مدارس عالي و دانشگاه شهرستانها انتخاب شده بودند، مي‌توانستند تمام يا بقية پنج سال خدمت خود را در مؤسسات مزبور انجام دهند.
تاریخ سند: 24/8/1345ش.
شمارة سند: 8018- 113008
تصاویر مرتبط: 1-

اولين مركز آموزش عالي ايران در سال 1298 ش. با نام دارالمعلمين مركزي تاسيس شد. در سال 1305 دارالمعلمين مركزي به دارالمعلمين عالي و در سال 1312 به دانشسراي عالي تغيير نام داد و دانشسراي عالي به صورت مؤسسه‌اي مستقل درآمد. در بهمن ماه 1346 كه قانون وزارت فرهنگ و آموزش عالي به تصويب مجلسين رسيد، دانشسراي عالي به صورت يكي از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي تحت نظارت اين وزارتخانه درآمد. در مرداد ماه 1353 نام دانشسراي عالي به دانشگاه تربيت معلم تغيير يافت و از آغاز سال تحصيلي 54 -53 دانشگاه تربيت معلم شروع به كار كرد.
يكي از هدفهاي مهم اين دانشگاه توسعة برنامة تربيت دبير در سطح كشور بوده و به همين منظور مقدمات تأسيس دانشسراي عالي در مركز استانها تدريجآً فراهم شد. از سال 1353 به بعد به‌تدريج فعاليت دانشسراي عالي زاهدان، دانشسراي عالي سنندج و دانشسراي عالي يزد زير نظر دانشگاه تربيت معلم آغاز شد. همچنين مدرسة عالي علوم اراك و مدرسة علوم كاشان تحت پوشش دانشگاه تربيت معلم قرار گرفت. در سال 1362 دانشكدة تربيت بدني و علوم ورزشي و بخشي از مجتمع دانشگاهي علوم با اين دانشگاه ادغام شد. در سال 1366 شعبة دانشگاه سبزوار و سال 1368 شعبة تبريز تأسيس گرديدند و بالاخره درسال 1369 براساس مصوبة شوراي گسترش، تمام شعبه‌ها از اين دانشگاه منفك و مستقل شدند.

25 آبان ماه 1332 ق.

سالروز درگذشت ستار خان سردار ملّي

شرح سند: حمل پيكر ستار خان به زاوية مقدسه و تدفين وي
تاريخ سند: 1332 ق.
شمارة سند: 293003096
تصاوير مرتبط: 1-2

ستار خان در سال 1285 ق. به دنيا آمد. در وصف او گفته اند كه ستارخان انسان ساده اي بود كه كارهاي شگفت آور و با عظمتي كرد.

ستار خان به مدت 11 ماه در مقاومت شهر تبريز در مقابل قشون دولتي، رهبري مجاهدين تبريز، ارامنه و قفقازي‌ها را بر عهده داشت. اين نبرد با دخالت قواي روسيه پايان يافت و شهر تبريز از محاصره خارج شد. مشهور است كه پس از ورود روس‌ها به شهر، پاختيانوف كنسول روس مي‌خواست بيرقي از كنسولخانه را بر سر در خانة ستار خان بزند و او را در زينهار دولت روس قرار دهد، اما ستارخان پيام تاريخي خود را براي وي فرستاد و گفت من مي‌خواهم كه هفت اقليم به زير بيرق دولت ايران بيايند. من زير بيرق بيگانه نمي‌روم.

او از نخستين كساني بود كه پس از صدور فرمان مشروطه به صف مجاهدين پيوست و در راه مشروطيت ايران به عنوان سردار و پيشرو شناخته شد. ستار خان با حكم آخوند ملا كاظم خراساني كه از مراجع عالي مقام نجف بودند به منظور تسريع و تثبيت پيروزي انقلاب مشروطه از تبريز عازم تهران شد و مورد استقبال گرم مردم قرار گرفت.

پس از چندي درگيري‌هاي موجود ميان اعتداليون و دموكرات‌ها موجب شد دولت اقدام به خلع سلاح هر دو گروه نمايد. در اين ميان عده‌اي از اعتداليون و از جمله ستار خان حاضر به تسليم اسلحة خود نشدند. لذا باغ اتابك محل اسكان ستار خان و يارانش توسط يپرم خان رئيس نظمية وقت محاصره شد و هجوم نظامي قواي دولتي به باغ سبب مجروح شدن ستار خان از ناحية پا گرديد و پس از آن توسط مامورين دولتي دستگير و خلع سلاح شد.

بعد از اين وقايع ستار خان خانه نشين شد و با وجود سعي پزشكان در مداواي وي، نتيجه‌اي حاصل نشد و ستار خان در 25 آبان ماه 1293 ش. در تهران درگذشت. آخرين وصيت او در بستر خطاب به همرزمش اين بود كه: تسليم نشويد، تن به بردگي ندهيد و مانند آهن و فولاد باشيد.

پيكر ستار خان در مقبرة طوطي در جوار بقعة مطهر حضرت عبدالعظيم (ع) به خاك سپرده شد.

26 آبان ماه 1305 ش.

اعتراض برخي از علماء، تجار و اصناف دربارة حمله به آيت الله مدرس

26 آبان ماه 1332 ق.

مصوبة هيئت وزيران دربارة واگذاري تهية نقشه و نظارت فني ساختمانهاي دانشكده و دبيرستان دامپزشكي به آقاي ارنست كپ

26 آبان ماه 1336 ش.

برگزاري نمايشگاهي در لاهور پاكستان و درخواست ارسال مواد مرتبط با آن توسط آستان قدس رضوي

27 آبان ماه 1312 ق.

قانون راجع به احداث و توسعة معابر و خيابانها

27 آبان ماه 1314 ش.

اعلام وزارت معارف دربارة افتتاح سينماي مدارس در سالن دارالفنون

28 آبان ماه 1300 ش.

تقاضاي روزنامة ايران از وزارت معارف براي مساعدت مالي به مشكوه الاطباء

28 آبان ماه 1308 ش.

حكم انتصاب مسيو دكركر رئيس اداره كل گمركات به سمت خزانه‌داري كل

28 آبان ماه 1309 ش.

مصوبة هيئت وزيران دربارة غير رايگان بودن تحصيل در كلية مدارس متوسطه و عالية دولتي مركز و ولايات

29 آبان ماه 1338 ش.

ارسال لايحة قانوني مربوط به تشكيل دادگاه اطفال بزهكار پس از اصلاح براي تصويب مجلس سنا

عنوان سند: ارسال لايحة قانوني مربوط به تشكيل دادگاه اطفال بزهكار پس از اصلاح براي تصويب مجلس سنا
شرح سند: اين لايحه در 5 فصل تشكيلات و صلاحيت، آيين دادرسي، تصميمات، كانون اصلاح و تربيت و مواد متفرقه و طي 33 ماده تنظيم شده است و در آن به مسائلي چون نحوة تشكيل دادگاه اطفال، نحوة انتخاب قضات اين دادگاه‌ها، نحوة انتخاب مشاوران و حق الزحمة آنها، تعيين سن 6 الي 18 سال براي اطفال موضوع اين لايحه، تحقيقات مربوط به جرم، نحوة تعيين وكيل در موارد ضروري، عدم تابعيت دادگاه از قانون آيين دادرسي، نوع تصميمات دادگاه‌ها، كانون‌هاي اصلاح و تربيت و قسمت‌هاي مربوط به آن و مواد متفرقة مورد نياز ديگر پرداخته است.
شمارة سند: 240009948
تاريخ سند:29/8/1338 ش.
تصاوير مرتبط: 1- 2- 3- 4- 5- 6- 7-8-
از ابتداي مشروطيت در ايران، سن مسئوليت كيفري همان سن بلوغ شرعي بود كه در مورد دختر نه سال تمام قمري و در مورد پسر پانزده سال تمام قمري است. قبل از رسيدن به اين سن، اگر كودكي مرتكب جرم مي‌شد، هيچ‌گونه مسئوليت كيفري نداشت و مجازاتي براي او در نظر گرفته نمي‌شد و بعد از رسيدن به سن بلوغ، اگر كسي مرتكب جرم مي‌شد، با وي مانند مجرمي بزرگسال رفتار مي‌كردند.
مسألة اطفال بزهكار براي نخستين بار در سال 1338 با تصويب قانون تشكيل دادگاه اطفال بزهكار مورد توجه قرار گرفت. اين قانون با الهام از تحولاتي كه در زمينة دادرسي و مبارزه با بزهكاري كودكان صورت گرفته بود، تصويب شد كه يكي از پيامدهاي آن، ايجاد كانون اصلاح و تربيت بود. اين كانون به عنوان پديده‌اي اجتماعي همگام با نيازهاي جامعه در سال 1347 -تقريباً 9 سال بعد از قانون تشكيل دادگاه اطفال بزهكار در ايران- ايجاد شد. ضرورت جداسازي اطفال از بزرگسالان، ارائة آموزش‌ها و تربيت ويژه به نوجوانان و اصلاح و آماده سازي آنها براي بازگرداندن مجدد به جامعه و خانواده، از اهداف مهم شكل‌گيري اين قانون و تشكيل كانون اصلاح و تربيت بوده است.

30 آبان ماه 1316 ش.

قانون عمران

30 آبان ماه 1317 ش.

درخواست ادارة كل كشاورزي از هيئت وزيران براي انتقال محل دانشكدة دامپزشكي از كرج به حوالي تهران

30 آبان ماه 1332 ش.

درخواست وزارت كشاورزي در خصوص اعزام نمايندگاني از ايران براي شركت در كنفرانس سازمان خواربار جهاني

مهر | Page 8 of 12 | آذر

کليه حقوق اين سايت محفوظ است (يادداشت هاي حقوقي).